Ɖɔkta
Zi geɖe la, ele be míadze ŋgɔ nusiwo amegbetɔwo vɔ̃na na le dzɔdzɔme nu
Be woakpɔ agbe ta
Du du kple gaƒoɖokui
Avuwɔwɔ Kple Ku
Esia ta
Míesusuna ɣesiaɣi be woawoe
Agbe Dzɔla
Woŋea aɖaba ƒua edzi ɣeaɖewoɣi
Wonye xɔlɔ̃wo hã
Dzilawo ƒe vi hã
Ðe atikewɔla bibiwo ƒe awuwo ɖa
Wonye ame tsɛwo hã
8.19 Chinatɔwo ƒe Atikewɔlawo ƒe Ŋkeke
Míedzra biabia geɖe ɖo
Ðɔktawo ƒe ŋuɖoɖowo
Ena míese dɔ sia gɔme yeyee
Q: Abe ɖɔkta ene la, 'label' kae nèdi be yeaɖe ɖa wu?
A: Nyemedi be woakɔ ŋunye o eye medi be dukɔmeviwo nakpɔm abe ame tsɛ ene, anɔ dɔ dzro aɖe wɔm. Menye dɔlélewo katãe woate ŋu ada o, eye ɖɔktawo hã menye xɔnametɔwo o, gake míawɔ míaƒe ŋutete ɖesiaɖe ada dɔ na dɔnɔ ɖesiaɖe.
Q: Èsusu be ɖɔkta ƒe dɔa hea nyaƒoɖeamenu geɖe vɛ na yea?
A: Nyaƒoɖeamenu geɖe li, eye afɔku siwo ate ŋu ado mo ɖa ate ŋu anɔ dɔnɔ siwo kpɔa nudzɔdzɔ kpatawo gbɔ ɣesiaɣi. Ele be míasẽ atikewɔwɔ me dedienɔnɔ ƒe ka me ɣesiaɣi. Gake le ɣeyiɣi aɖe megbe la, dɔwɔwɔ ƒe ɣeyiɣi sia va zu numame na mí, eye nyaƒoɖeamenu sia tututue nana míetoa seɖoƒe si le etame la me.
Q: Nukae ʋã wò nèti ɖɔktadɔa yome?
A: Abe vidzidziŋutinunyala ene la, ɣesiaɣi si mese fugboe ƒe dzi ƒe tsotso sesẽ la, mekpɔa dzidzɔ vavã. Dzidzɔ kple seselelãme si le vidada kple vidzĩ kpɔkpɔ be wole dedie hele lãmesẽ me la ɖeke mesɔ kplii o, eye eya hãe nye nusi mele ŋgɔ yim ɣesiaɣi kple ŋusẽ.
Q: Aleke nèdaa asɔ le dɔwɔwɔ kple ƒomea me?
A: Esi menye lãmesẽdɔwɔla ta la, zi geɖe la, nyemate ŋu ada asɔ le nusianu me o, eyata menyi fe le nye ƒomea ŋu. Meda akpe ŋutɔ hã ɖe woƒe nugɔmesese kple kpekpeɖeŋu le ƒeawo me ta. Ðeko mate ŋu adze agbagba ɖesiaɖe be makpɔ ɣeyiɣi ɖe nye ƒomea ŋu ahawɔ geɖe na wo.
Q: Ezu numame na ame geɖe be woadi atikewɔwɔ ƒe nɔnɔmewo le Internet dzi. Ðe 'internet dzi didi hena atikewɔwɔ' nye nusi ŋu kakaɖedzi lea?
A: Alakpanyatakakawo kple alakpa dzɔdzɔmeŋutinunya me nyawo mehiã le internet dzi o, eye 'atikewɔwɔ didi le internet dzi' menye mɔ si ŋu kakaɖedzi le o, ke boŋ edzia susuŋutinunya ƒe agba ɖe edzi. Ne vevesese aɖe le ŋuwò la, ègahiã ɖɔkta bibiwo kple dɔwɔnuwo kokoko be woadoe kpɔ.
Q: Aleke nèbua ɖɔkta siwo le dzɔdzɔmeŋutinunya ƒe amewo ƒe ŋkɔxɔxɔ wɔm?
A: Menye ɖeko wòle be ɖɔktawo nada dɔlélewo kple nudzɔdzɔ kpatawo ko o, ke woanye lãmesẽdzikpɔlawo hã. Ðɔkta bibi siwo si ŋusẽ le siwo kpɔa gome le dzɔdzɔmeŋutinunya ƒe ame geɖe xɔxɔ me naa mɔnu siwo dzi woate ŋu aka ɖo wu na dɔnɔwo be woakpɔ nyatakakawo, si nyo be woakɔ nutoa me ŋu hena lãmesẽŋutinunya ƒe sidzedze kaka eye woana ameha bliboa ƒe lãmesẽnyanya bliboa nanyo ɖe edzi.
Lãmesẽ kple lãmesẽmenɔnɔ va le ƒometɔwo ƒe nyawo gbɔ kpɔm wu. Menye ɖeko atikewɔwɔ ŋuti sidzedze xɔŋkɔwo kple aƒeme atikewɔmɔ̃ vovovowo ƒe ŋgɔyiyi kple wo zazã nye mɔnukpɔkpɔ na dɔnɔwo be woatsɔ woawo ŋutɔ ƒe ŋutilã ƒe agbanɔamedzi ko o, ke enye mɔnukpɔkpɔ na ɖɔktawo kple dɔnɔwo hã be woakpɔ gome le eme ɖekae.
Tsã la, ne míeyi ɖɔkta gbɔ la, míaƒe nɔnɔme kple seselelãme siwo míele nyitsɔ laa alo fifia koe míegblɔna na wo, eye ɖɔktawo nɔa te ɖe esia dzi naa dɔlélea didi kple atikewɔwɔ. Aƒeme atikewɔnuwo ƒe ame geɖe xɔxɔ, nyaƒoɖeamenu si wotsɔ dia dɔléle, kple ŋkuléle ɖe nu ŋu ƒe nyaƒoɖeamenu meganye ɖɔktawo ko o, eye dɔnɔwo ate ŋu alé ŋku ɖe woƒe ŋutilã ŋu le aƒeme gbesiagbe. Kpɔɖeŋu siwo bɔ dometɔ aɖewoe nye aƒeme elektrɔnik dzoxɔxɔdzidzenu, aƒeme dzoxɔxɔdzidzenu siwo woyɔna be infrared, aƒeme elektrɔnik ʋu ƒe sisidzidzenu , aƒeme elektrɔnik ʋumesuklidzidzenu, kple bubuawo.
Lãmesẽdɔwɔlawo asẽ ŋu ne wole dɔ wɔm ɖekae kple aƒeme lãmesẽdɔwɔlawo abe aƒeme atikewɔnuwo ene.
