Iyode dɛsɛbana (IDD) bɛ kɛnɛya gɛlɛya suguya caman jira minnu bɛ sɔrɔ iyode caman tali fɛ waati jan kɔnɔ. Iyode ye fɛn nafamaba ye sɔgɔsɔgɔninjɛ furakɛli la, wa ni iyode tɛ farikolo la, a tɛ se ka sɔgɔsɔgɔninjɛ hormone caman dilan, o bɛ na ni kɛnɛyako suguya caman ye.
IDD bɛ se ka nɔ minnu bila hadamaden farikolo la
IDD bɛ se ka nɔba bila hadamadenw ka kɛnɛya la. A kɔlɔlɔ minnu ka teli ka sɔrɔ, olu dɔ ye gosi ye, o ye ɲɛgɛnɛsira bonya ye. Ni bana juguman don, IDD bɛ se ka kɛ sababu ye ka farikolojidɛsɛ bila mɔgɔ la, o min bɛ sɔrɔ sɛgɛn, farikolo girinya ani farikoloɲɛnajɛ wɛrɛw fɛ. Hakilila-dɛsɛ, kɛrɛnkɛrɛnnenya la denw minnu bangera denbaw fɛ, iyode dɛsɛba bɛ minnu na kɔnɔmaya waati, olu fana ye haminanko ye.
Iyode dɛsɛ bɛ nɔ min bila dusukun ni jolisiraw ka kɛnɛya la ani... Tansiyɔn jiginni
Iyode dɛsɛ bɛ se ka nɔ bila dusukun ni jolisiraw ka kɛnɛya ni tansiyɔn na cogo la min tɛ ɲɛsin a ma, a nɔfɛkow fɛ sɔgɔsɔgɔninjɛ baara la. Thyroïde hormones jɔyɔrɔ ka bon farikoloɲɛnajɛ labɛnni na, dusukun tantanni ni joli siraw baara sen bɛ o la. Ni iyode hakɛ ma dafa ka a sababu kɛ IDD ye, thyroïde hormone bɔli bɛ dɔgɔya, o bɛ se ka kɛ sababu ye ka thyroïde dɔgɔyali bila mɔgɔ la. Nin balanbaliya min bɛ sɔrɔ sɔgɔsɔgɔninjɛ la, o bɛ se ka dusukun ni jolisiraw ka homeostasis tiɲɛ, o bɛ kɛ sababu ye ka tansiyɔn jiginni kɛ.O la, sɔgɔsɔgɔninjɛ baara tiɲɛni ka a sababu kɛ iyode dɛsɛ ye, o bɛ se ka kɛ sababu ye ka dusukun ni jolisiraw gɛlɛyaw lase mɔgɔ ma, i n’a fɔ dusukun tantannibaliya ani tansiyɔn jiginni.
Tansiyɔn jiginni ye faratiba ye dusukunnabanaw ma, dusukun tantanni ni kirinni sen bɛ o la. IDD bɛ jamana minnu na, ni sɔgɔsɔgɔninjɛ baara bɛ tiɲɛ yɔrɔ minnu na, tansiyɔn jiginni farati bɛ se ka bonya. O la, tansiyɔn kɔlɔsili bɛ kɛ wajibi ye IDD bɛ mɔgɔ minnu na walasa ka tansiyɔn jiginni dɔn ani k’a kunbɛn joona.
IDD ni tansiyɔn jiginni kunbɛnni kɛnɛyako fɛɛrɛ bɛɛ lajɛlen fɛ
A ye
Cɛsiri minnu bɛ kɛ walasa ka IDD kɛlɛ, olu ka kan ka kɛ ni sariyaw ye tansiyɔn jiginni kɔlɔsili ni a furakɛli kan. Kɛnɛyako porogaramu minnu bɛ IDD kunbɛnni laɲini, olu bɛ se ka tansiyɔn sɛgɛsɛgɛli don a la, k’a kɛ kɛnɛya sɛgɛsɛgɛli kɛcogo kɔrɔ dɔ ye. Ka fara o kan, ka mɔgɔw bila u hakili la jɛɲɔgɔnya min bɛ IDD ni sɔgɔsɔgɔninjɛ kɛnɛya ani tansiyɔn jiginni cɛ, o bɛ se ka fanga di mɔgɔ kelen-kelen bɛɛ ma u ka furakɛli ɲini waati bɛnnen na ani ka ɲɛnamaya kɛcogo ɲumanw ta.
Cɛsiri minnu kɛra walasa ka IDD kɛlɛ
Kabini 'China 2000 Elimination of IDD Target Mobilization Meeting' min welera jamanakuntigi fɛ san 1993, cɛsiri jɛlenw kɛra Sinuwa jamana na walasa ka IDD ɲɛnabɔ. Mɛkalo tile 15 kɛra jamana ka iyode dɛsɛ banaw kunbɛnni don ye, o min ye cɛsiriw ye minnu bɛ senna walasa ka mɔgɔw bila u hakili la ani ka banakunbɛn fɛɛrɛw tigɛ. Gofɛrɛnaman ka baarada suguya caman, kɛnɛyako ɲɛmɔgɔw ani izini tɔnw ka jɛkafɔ kɛra ko kɔrɔba ye iyode farali porogaramuw waleyali la, kɔgɔ iyode dunni sabatili la, ani ka jamanadenw kalan iyode nafa kan kɛnɛya sabatili la.
Kuncɛli la, IDD bɛ faratiba lase kɛnɛya ma, i n’a fɔ sɔgɔsɔgɔninjɛ banaw ani dusukun ni jolisiraw gɛlɛya minnu bɛ se ka sɔrɔ. Cɛsiri sabatilenw sababu fɛ iyode farali la ani foroba kalanko la, jamanaw bɛ se ka iyode dɛsɛ nɔw nɔgɔya ani ka jamanadenw bɛɛ ka kɛnɛya sabati.
