Maýmynlar wirusy ýokaşmagy sebäpli döreýän seýrek keseldir. Maýmynlar wirusy poxviridae ortopokswirus jynsyna degişlidir. Ortopokswirusa çüýşe wirusy (garynjanyň döremegine sebäp bolýar), sygyr wirusy (çüýşe sanjymy üçin ulanylýar) we sygyr wirusy hem girýär.
Maýmynlar ilkinji gezek 1958-nji ýylda, gözleg üçin ösdürilip ýetişdirilen maýmynlarda kesel ýaly iki sany pox ýüze çykanda ýüze çykypdyr we şonuň üçin oňa 'maýmyn' diýilýär. 1970-nji ýylda Kongo Demokratik Respublikasy (DRC) çüýşe keseliniň güýçli ýok edilmegi wagtynda ilkinji adam maýmyn keselini hasaba aldy. Şondan bäri maýmynlaryň merkezi we Günbatar Afrika ýurtlarynyň birnäçesinde: Kamerun, Merkezi Afrika Respublikasy, Kot-d'Iwuar, Kongo Demokratik Respublikasy, Gabon, Liberiýa, Nigeriýa, Kongo Respublikasy we Sierra Leone bar. Okançlyklaryň köpüsi Kongo Demokratik Respublikasynda ýüze çykýar.
Adam maýmynlary bilen kesellänler Afrikanyň daşynda ýüze çykýar we halkara syýahat ýa-da daşary ýurtlardan getirilýän haýwanlar, şol sanda ABŞ, Ysraýyl, Singapur we Angliýa ýaly ýagdaýlar bilen baglanyşyklydyr.
Ol nireden gelýär? maýmyn?
Ook !
Rimoin: 'Ady aslynda birneme ýalňyş.' Belki, oňa 'gemriji pox ' diýilmelidir.
ABŞ-nyň Kesellere gözegçilik we öňüni alyş merkezleri öz web sahypasynda 'maýmyn ' adynyň bu keseliň ilkinji hasaba alnan 1958-nji ýylda, maýmyn ilatynyň arasynda gözleg üçin saklanylanda iki sany wirus ýüze çykandygyny aýtdy.
Emma maýmynlar esasy göteriji däl. Muňa derek wirus garaguşlarda, kenguru, umumy ýaşaýyş jaýynda ýa-da beýleki gemrijilerde dowam edip biler.
Maýmynlaryň tebigy öý eýesi entek belli däl. Şeýle-de bolsa, afrikaly gemrijiler we adam däl primatlar (maýmynlar) wirus alyp, adamlara ýokaşyp bilerler.
Highlyokançly covid-19-dan tapawutlylykda, maýmynlaryň adatça adamlaryň arasynda ýaýramagy aňsat däl.
Adamlar ýakyn aragatnaşykda bolanda, maýmynlar uly dem alyş damjalary arkaly ýaýraýar; Deriniň zeperlenmeleri ýa-da beden suwuklyklary bilen göni aragatnaşyk; Ora-da hapalanan eşikleriň ýa-da düşekleriň üsti bilen gytaklaýyn.
Maýmyn keselinden ýokaşan adamlaryň köpüsinde simptomlar ýaly ýumşak dümew bar gyzzyrma we arka agyrylary, şeýle hem iki-dört hepdäniň içinde öz-özünden ýitip gidýän dökülmeler.
Bütindünýä saglygy goraýyş guramasynyň habaryna görä, maýmynlardan ölenleriň paýy 1% -den 10% -e çenli.
Maýmyn wirusynyň ýokaşmagynyň öňüni almak üçin dürli çäreler görülip bilner :
1. Wirusy göterip bilýän haýwanlar bilen (şol sanda maýmyn kesellerinde ölen ýa-da öli tapylan haýwanlar bilen) gatnaşykdan gaça duruň.
2. Krowat ýaly syrkaw haýwanlar bilen gatnaşyga girýän islendik material bilen aragatnaşykdan gaça duruň.
3. ýokaşan hassalary ýokaşma howpy bolup bilýänlerden izolirläň.
4. ýokaşan haýwanlar ýa-da adamlar bilen gatnaşykdan soň el arassaçylygyny saklaň. Mysal üçin, elleriňizi sabyn we suw bilen ýuwuň ýa-da alkogol esasly el arassalaýjy enjamlaryny ulanyň.
5. Näsaglara ideg edeniňizde şahsy gorag enjamlaryny ulanyň.
Adaty öý dezinfeksiýalary maýmyn wirusyny öldürip biler.
Bu meselede alada edersiňiz diýip umyt edýärin
