Uñakipatanaka: 0 Qillqiri: Sitio Editor Uñt’ayawi: 2024-06-04 Uñstayata: Sityu
Uraqpachan Pachamaman Uraqipa: Cardiovascular ukhamarak Respiratorio k’umaräñapatakix kuna jan walt’awis utji
Uraqpachan Pachamaman Uraqipax sapa maraw 5 uru chinuqa phaxsit amtasi, ukax mä jach’a amtawiwa, kunatix jiwasan pachamamax wali wakiskiriwa, ukat ukanak jark’aqañatakix mayacht’asis lurañaw wakisi. Aka urux nayrïr amtäwix pachamama tuqit jan walt’awinak uñacht’ayañawa, ukhamarak sustentable lurawinakar ch’amanchañawa, ukampirus wali askirakiw pachamama k’umaräñamp jaqinakan k’umaräñapampix wali ch’ullqhi mayacht’asiwip amuyañaxa, juk’ampis cardiovascular ukhamarak respiratorio suma jakañ tuqinakanxa. Aka qillqataxa kunjamsa pachamamaru yanqhachirinakaxa aka k’umara jakaña tuqita ch’amanchapxi ukxata juk’ampi ch’amancharaki, ukatxa pachamamaru mayjt’awinakanxa k’umara jakañasa uñjañasa ukhamaraki jark’aqañasa wali wakiskiripuniwa qhanancharaki.
Jakasan pachamamax k’umaräñasatakix chiqapuniw jan walt’ayistu. Q’uma thaya, uma ukat uraqix jiwasan suma jakasiñatakix wali wakiskiriwa, ukampirus q’añuchawi ukat pachamamar jan walt’ayañax k’umaräñ tuqitx wali jan walt’awinakaniwa. Samsuñasa, uma umañasa, manqʼañasa suma samsuñasa, taqi kunasa pachamamaru yanqhachatawa, ukaxa cuerposan lurañanakaparusa, taqpacha kʼumaräñasatakis jan waltʼayiwa.
Wayra q’añuchawix uraqpachanx pachamamaru k’umaräñapatakix wali jach’a jan walt’awinakat maynïriwa. Contaminantes ukanakax materia particulada (PM), dióxido de nitrógeno (NO2), dióxido de azufre (SO2) ukat ozono (O3) ukanakax sistema respiratorio ukarux manqharuw mantaspa, ukat kunayman jan walinak utjayaspa. Uka q’añuchatanakamp jaya pacha uñt’ayasiñax respiratorio crónico usunakampiw uñt’ayasi, sañäni, astma, pulmonar obstructiva crónica (EPOC) ukat cáncer de pulmón ukanakampi.
· Asma : Wayra tuqin q’añuchatanakax asma usuruw puriyaspa ukat sintomanakax juk’ampiw jilxattaspa. Materia particulada, juk’ampirusa PM2.5, ukaxa samaña thakinakaru irritaspawa, ukaxa inflamación ukhamaraki jach’a sensibilidad ukanakaru puriyaspawa.
· Enfermedad Pulmonar Obstructiva Crónica (EPOC) : Jaya pacha q’añuchatanakaru uñt’ayasiñaxa, tabaco chhullunkhaya, emisiones industriales, ukhamaraki escape vehicular ukanakampi, ukaxa inflamación crónica de las vías pulmonares ukanakaru puriyaspawa, ukaxa EPOC ukarux puriyaspawa.
· Cáncer de Pulmón : Yaqhipa q’añuchatanakaxa, kunjamatixa hidrocarburos aromáticos policíclicos (HAP) ukanakaxa emisiones de tráfico ukanxa jikxatasiwa, ukaxa cancerígeno ukhamawa, ukatxa cáncer de pulmón ukarux jilxatayaspawa.
Ukhamaraki, cardiovascular k’umaräñaxa pachamamaru yanqhachatanakampiwa wali ch’amanchataraki. Yatxatäwinakarjamaxa, thaya qʼañuchatax janiw pulmonanakaruki jan waltʼaykiti, jan ukasti chuymarusa wila chʼakhanakarus walpun jan waltʼayi.
· Chuyma usuchjasiñanaka ukhamaraki accidente cerebrovascular : Materia particulada fina (PM2.5) ukaxa wilaru mantaspawa, ukaxa inflamación ukhamaraki estrés oxidativo ukanakaru puriyaspa, ukaxa precursores ukhamawa cardiovasculares ukanakaru ukhamaraki chuyma usuchjatanakaru ukhamaraki accidentes cerebrovasculares ukanakaru.
· Hipertensión : aire contaminación crónica ukampi usuntañaxa wila ch’amanchawimpiwa chikañchasi. Q’añuchatanakax wila ch’akhanakax ch’amakt’ayaspawa, chuymarux juk’ampiw irnaqaspa ukat hipertensión ukaruw purispa.
· Ateroesclerosis : Aire contaminación ukaxa aterosclerosis ukaru jank’aki puriyi, ukaxa placa ukaxa arterias ukanakana tantachasi, ukaxa arteria coronaria usunakaru ukhamaraki yaqha condiciones cardiovasculares ukanakaru puriyaspawa.
Pachamaman yänakapax respiratorio ukhamarak cardiovascular k’umaräñapatakix wali jach’a jan walt’awinak uñjasax, k’umaraptañ uñjañax nayrar sartayañax wali wakiskiriwa. Sapa kuti uñakipaña ukhamaraki uñakipaña yanapt’aspawa nayra chimpunaka uñt’añataki ukhamaraki pachaparu yanapt’añataki.
· Respiratorio Salud Uñakipaña : Función pulmonar uñakipaña (PFTs), kunjamatixa espirometria, ukaxa pulmonar lurawipa uñakipañataki ukhamaraki asma ukhamaraki EPOC ukham usunaka nayraqata uñt’añataki. Ukhamaraki, aire calidad ukat q’añuchatanakar jan sinti uñt’ayañax respiratorio k’umaräñapatakix yanapt’arakispawa. Ukhamarus, nebulizadores ukax mä jach’a lurawiw respiratorio k’umaräñapataki, qullanakax chiqak pulmonar puriyañatakiw mä suma ch’amaka ukham uñt’ayasi, ukhamat jank’aki ukat suma sintomanakat alivio. Ukanakax astma ukat EPOC usump usuntat jaqinakatakix wali askiwa, kunatix qullanak juk’amp manqhan inhalación ukarux yanapt’i, samsuñax juk’amp askiwa, ukat pulmonar taqpach funcionamiento ukarux juk’amp ch’amancharaki.
· Cardiovascular k’umaräñapataki uñjaña : Sapa kuti wilan presión arterial uñakipaña , colesterol ukat chuyma ch’allxtawi uñjañax wali wakiskiriwa, cardiovascular usunakat jark’aqasiñataki ukhamarak apnaqañataki. Pachamaman jan walt’awinakapat yatiñax ukhamarak jan walt’awinakapat yatiñax jakäw ajlliwinakaruw irptaspa, jan walt’awinak askichañataki.
Uraqpachan Pachamaman urupax mä jach’a plataforma ukhamaw irnaqäna, pachamamamp jaqinakan k’umaräñapampix kuna ch’amamp chikt’atas utji uk yatiyañataki. Mä jawillt’awiwa sapa mayniru, ayllunakataki, ukhamaraki gobiernonakataki, sustentable lurawinakampi, ukaxa planetasaru ukhamaraki suma jakañasaru jark’aqañataki.
· Sapa mayni lurawi : Sapa mayni yanapt’awinaka q’añuchawiru jisk’achaña transporte público apnaqañampi, q’añunakaru jisk’achañampi, ukhamaraki ecológico yänaka yanapt’añampi.
· Ayllunakan chikancht’asiwipa : Uka chiqan q’umachañ lurawinakan chikancht’asiñapa, quqanak ayruntaña, ukhamarak yatiyañ campañas ukanakan chikancht’asiñapa, ukhamat local medio ambiente ukar askinchañataki.
· Políticas ukanakat arxataña : Políticas ukat reglamentos ukanakar yanapt’aña, ukax q’añuchawinak jisk’achañatakiw amtata, energía renovable ukar ch’amanchañataki, ukhamarak recursos naturales ukanakar jark’aqañataki.
Uraqpachan Pachamaman Urun amtañax janiw pachamamaru yäqañakikiti jan ukasti pachamamax k’umaräñasatakix wali jach’a jan walt’awinak uñt’ayañawa, juk’ampis sistemas respiratorios ukat cardiovasculares ukanakar. Aka conexión ukar amuyasa ukat k’umaräñ uñjañatakis ukat jark’aqañatakis proactivos amtanakar purisax mä k’umara planeta ukat k’umara población ukar yanapt’araksnawa. Aka urux mä amtayañapawa, kunatix sustentable jakañax wali askiwa, ukhamarak jutïr pachasar jark’aqañatakix mayacht’asis lurañaw wakisi.
Uraqpachan Pachamaman Urupan ajayupar katuqasaxa, jiwasatakis jutïrinakatakis q’uma, k’umara uraqpacharuw irnaqsna.

contenido ukax ch’usawa!