ދުނިޔޭގެ ތިމާވެށީގެ ދުވަސް: ކާޑިއޯ ވެސްކިއުލަރ އަދި ނޭވާލާ ނިޒާމުގެ ސިއްހަތަށް ކުރާ އަސަރު

ދުނިޔޭގެ ތިމާވެށީގެ ދުވަސް: ކާޑިއޯ ވެސްކިއުލަރ އަދި ނޭވާލާ ނިޒާމުގެ ސިއްހަތަށް ކުރާ އަސަރު

އަހަރަކު އެއްފަހަރު ޖޫން މަހުގެ ފަސްވަނަ ދުވަހު ފާހަގަކުރާ ދުނިޔޭގެ ތިމާވެށީގެ ދުވަހަކީ އަޅުގަނޑުމެންގެ ގުދުރަތީ މާހައުލުގެ މުހިންމުކަމާއި، އެތަންތަން ރައްކާތެރިކުރުމަށް ޖަމާޢަތުގައި ފިޔަވަޅު އަޅަންޖެހޭކަން ހަނދާންކޮށްދޭ މުހިންމު ދުވަހެކެވެ. މި ދުވަހުގެ މައިގަނޑު ފޯކަސްއަކީ ތިމާވެށީގެ މައްސަލަތަކަށް އަލިއަޅުވާލައި ދެމެހެއްޓެނިވި އުސޫލުތައް ކުރިއެރުވުން ނަމަވެސް، ތިމާވެށީގެ ސިއްހަތާއި އިންސާނީ ސިއްހަތާ އޮންނަ ފުން ގުޅުން ދެނެގަތުމަކީ ވެސް މުހިންމު ކަމެކެވެ. މި ލިޔުމުގައި ތިމާވެށީގެ ކަންތައްތަކުން ސިއްހީ މި ކަންކަމަށް އަސަރުކުރާ ގޮތުގެ މައްޗަށް ފުންކޮށް ލިޔެފައިވާއިރު، ތިމާވެށްޓަށް އަންނަ ބަދަލުތަކުގެ ތެރޭގައި އަޅުގަނޑުމެންގެ ސިއްހަތު މޮނިޓަރކޮށް ރައްކާތެރިކުރުމުގެ މުހިންމުކަން ފާހަގަކޮށްފައިވެއެވެ.

ތިމާވެށްޓާއި ސިއްހަތާ ދެމެދުގައިވާ ގުޅުން

އަޅުގަނޑުމެން ދިރިއުޅޭ މާހައުލަކީ އަޅުގަނޑުމެންގެ ސިއްހަތަށް ސީދާ އަސަރުކުރާ މާހައުލެކެވެ. ސާފު ވައި، ފެނާއި ފަސްގަނޑަކީ އަޅުގަނޑުމެންގެ ހެޔޮ ދުޅަހެޔޮކަމަށް އަސާސީ އެއްޗެއް ކަމުގައި ވާއިރު، ތަޣައްޔަރުވުމާއި ތިމާވެށި ހަލާކުވުމަކީ ސިއްހީ ގޮތުން ބޮޑެތި ނުރައްކާތަކެއް ކުރިމަތިވާ ކަމެކެވެ. އަހަރެމެން ނޭވާލާ ވައިގެ ފެންވަރާއި، އަހަރެމެން ބޯ ފެނާއި، އަހަރެމެން ބޭނުންކުރާ ކާނާއަށް ވެސް ތިމާވެއްޓުގެ ހާލަތުގެ އަސަރު ކުރާއިރު، އެކަމުގެ އަސަރު އަހަރެމެންގެ ހަށިގަނޑުގެ މަސައްކަތްތަކަށާއި ޖުމްލަ ސިއްހަތަށް ކުރެއެވެ.

ވައި ތަޣައްޔަރުވުމާއި ނޭވާލާ ނިޒާމުގެ ސިއްހަތު

ވައި ތަޣައްޔަރުވުމަކީ ދުނިޔޭގެ ފެންވަރުގައި ތިމާވެށީގެ ސިއްހަތަށް ކުރިމަތިވާ އެންމެ ބޮޑު އެއް ނުރައްކަލެވެ. ޕާޓިކިއުލެޓް މެޓަރ (PM)، ނައިޓްރޯޖަން ޑައިއޮކްސައިޑް (NO2)، ސަލްފަރ ޑައިއޮކްސައިޑް (SO2)، އަދި އޯޒޯން (O3) ފަދަ ތަޣައްޔަރު މާއްދާތައް ނޭވާލާ ނިޒާމުގެ ފުންމިނަށް ވަދެ، ގިނަ ނޭދެވޭ އަސަރުތަކެއް ކޮށްފާނެއެވެ. މި ތަޣައްޔަރު މާއްދާތަކަށް ދިގު މުއްދަތަކަށް ހުށަހެޅުމަކީ ނޭވާހިއްލުން، ދިގުމުއްދަތުގެ އޮބްސްޓްރަކްޓިވް ޕަލްމޮނަރީ ޑިޒީޒް (ސީއޯޕީޑީ)، އަދި ފުއްޕާމޭގެ ކެންސަރު ފަދަ ދިގުދެމިގެންދާ ބަލިތަކާ ގުޅުން ހުރި ކަމެކެވެ.

·  ނޭވާހިއްލުން : ވައިގެ ތެރޭގައި ތަޣައްޔަރުވާ މާއްދާތަކުގެ ސަބަބުން ނޭވާހިއްލުމުގެ ހަމަލާތައް ކުރިމަތިވެ، އަލާމާތްތައް އިތުރަށް ގޯސްވެދާނެ އެވެ. ޕާޓިކިއުލެޓް މެޓަރ، ޚާއްޞަކޮށް ޕީއެމް2.5 ގެ ސަބަބުން ނޭވާލާ ނިޒާމު ރުޅިގަދަވެ، ދުޅަހެޔޮކަން އިތުރުވެ، ނާޒުކުކަން އިތުރުވެއެވެ.

·  ކްރޮނިކް އޮބްސްޓްރަކްޓިވް ޕަލްމޮނަރީ ޑިޒީޒް (COPD) : ދުންފަތުގެ ދުން، ސިނާއީ ގޮތުން ދޫކުރާ ތަކެތި، އަދި އުޅަނދުފަހަރުން ބޭރުވާ ތަކެތި ފަދަ ތަޣައްޔަރު މާއްދާތަކަށް ގިނަ ދުވަހު ހުށަހެޅުމުން ނޭވާލާ ނިޒާމު ދިގުދެމިގެންދާ ދުޅަވެ، ސީއޯޕީޑީ އަށް މަގުފަހިވެއެވެ.

·  ފުއްޕާމޭގެ ކެންސަރު : ޓްރެފިކް އިން ބޭރުކުރާ ޕޮލިސައިކްލިކް އެރޮމެޓިކް ހައިޑްރޯކާބަންސް (PAHs) ފަދަ ވަކި ތަޣައްޔަރު މާއްދާތަކަކީ ކެންސަރު ޖައްސާ އެއްޗެހި ކަމުން ފުއްޕާމޭގެ ކެންސަރުގެ ނުރައްކާ އިތުރުކޮށްދޭ މާއްދާތަކެކެވެ.

ކާޑިއޯ ވެސްކިއުލަރ ހެލްތު އެންޑް އެންވަޔަރަންމަންޓަލް ފެކްޓަރސް

ކާޑިއޯ ވެސްކިއުލަރ ސިއްހަތަށް ވެސް ތިމާވެއްޓުގެ ހާލަތުގެ ސަބަބުން ވަރަށް ބޮޑަށް އަސަރުކުރެއެވެ. ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި ވައި ތަޣައްޔަރުވުމުގެ ސަބަބުން ފުއްޕާމޭއަށް އަސަރު ކުރުމެއް ނޫން ކަމަށާއި ހިތާއި ލޭހޮޅިތަކަށް ވެސް ބޮޑެތި އަސަރުތަކެއް ކުރާ ކަމަށެވެ.

·  ހާޓް އެޓޭކް އަދި ސްޓްރޯކް : ލޭގެ ތެރެއަށް ފައިން ޕާޓިކިއުލެޓް މެޓަރ (PM2.5) ވަދެ، އިންފްލެމޭޝަން އާއި އޮކްސިޑޭޓިވް ސްޓްރެސް އަށް މެދުވެރިވެ، މިއީ ހާޓް އެޓޭކާއި ސްޓްރޯކް ފަދަ ކާޑިއޯ ވެސްކިއުލަރ އިވެންޓްތަކުގެ ކުރިމަގު ކަމުގައި ވެއެވެ.

·  ހައިޕަރޓެންޝަން : ވައި ތަޣައްޔަރުވުމަށް ދިގު މުއްދަތަކަށް ހުށަހެޅުމަކީ ލޭގެ ޕްރެޝަރު މަތިވުމާ ގުޅުންހުރި ކަމެކެވެ. ތަޣައްޔަރުވާ މާއްދާތަކުގެ ސަބަބުން ލޭހޮޅިތައް ކޮންސްޓްރިކްޓްވެ، ހިތަށް ކުރާ މަސައްކަތުގެ ބުރަ އިތުރުވެ، ހައިޕަރޓެންޝަން އަށް މަގުފަހިވެއެވެ.

·  އެތެރޮސްކްލޮރޯސިސް : ވައި ތަޣައްޔަރުވުމުން އެތެރޮސްކްލޮރޯސިސް ގެ ޕްރޮސެސް އަވަސްވެ، ލޭހޮޅިތަކުގައި ޕްލެކް ޖަމާވެ، ކޮރޮނަރީ އާޓާރީ ޑިޒީޒް އަދި އެހެނިހެން ކާޑިއޯ ވެސްކިއުލަރ ހާލަތްތައް މެދުވެރިވެއެވެ.

ހެލްތު މޮނިޓަރިންގެ މުހިންމުކަން

ތިމާވެށީގެ ކަންތައްތަކުގެ ސަބަބުން ނޭވާލާ ނިޒާމާއި ކާޑިއޯ ވެސްކިއުލަރ ސިއްހަތަށް ކުރާ ބޮޑު އަސަރަށް ބަލާއިރު، ސިއްހީ މޮނިޓަރިންގ އަށް އިސްކަން ދިނުމަކީ ކޮންމެހެން ބޭނުންތެރި ކަމެކެވެ. ގަވާއިދުން ޗެކްއަޕް ކުރުމާއި ސްކްރީން ކުރުމަކީ ބަލީގެ އަވަސް އަލާމާތްތައް ދެނެގަނެ، ވަގުތުން އިންޓަރވެންޝަން އަށް މަގުފަހިކޮށްދޭ ކަމެކެވެ.

·  ނޭވާލާ ނިޒާމުގެ ސިއްހަތު މޮނިޓަރކުރުން : ސްޕައިރޮމެޓްރީ ފަދަ ޕަލްމޮނަރީ ފަންކްޝަން ޓެސްޓް (ޕީއެފްޓީ) ތަކުން ފުއްޕާމޭގެ މަސައްކަތް ވަޒަންކޮށް، ނޭވާހިއްލުމާއި ސީއޯޕީޑީ ފަދަ ހާލަތްތައް އަވަހަށް ދެނެގަނެވޭނެއެވެ. ވައިގެ ފެންވަރު މޮނިޓަރކޮށް ތަޣައްޔަރުވާ މާއްދާތަކަށް ހުށަހެޅުން މަދުކުރުމަކީ ވެސް ނޭވާލާ ނިޒާމުގެ ސިއްހަތު ބެލެހެއްޓުމަށް އެހީތެރިވެދޭނެ ކަމެކެވެ. މީގެ އިތުރުން، ނެބިއުލައިޒަރސް އިން ނޭވާލާ ނިޒާމުގެ ސިއްހަތަށް ވަރަށް މުހިންމު ދައުރެއް އަދާކުރަނީ ސީދާ ފުއްޕާމޭއަށް ރީތި މީސްޓެއްގެ ސިފައިގައި ބޭސް ފޯރުކޮށްދީ، އަލާމާތްތަކުން ހަލުވި އަދި ފައިދާހުރި ލުޔެއް ކަށަވަރުކޮށްދީގެންނެވެ. މިއީ ޚާއްޞަކޮށް ނޭވާހިއްލުން އަދި ސީއޯޕީޑީ ހުންނަ ފަރާތްތަކަށް ފައިދާހުރި އެއްޗެހި ކަމުގައި ވާއިރު، މިއީ ބޭސް ފުންކޮށް ނޭވާލުމަށް މަގުފަހިކޮށްދީ، ނޭވާލުން ރަނގަޅުކޮށްދީ، ޖުމްލަ ފުއްޕާމޭގެ މަސައްކަތް ރަނގަޅުކޮށްދޭ އެއްޗެކެވެ.

·  ކާޑިއޯ ވެސްކިއުލަރ ހެލްތު މޮނިޓަރިންގ : ގަވާއިދުން blood pressure checks , ކޮލެސްޓްރޯލް ލެވެލް, އަދި ހިތުގެ ދުވެލި މޮނިޓަރ ކުރުމަކީ ކާޑިއޯ ވެސްކިއުލަރ ބަލިތަކުން ރައްކާތެރިވުމާއި މެނޭޖްކުރުމުގައި ވަރަށް މުހިންމު ކަމެކެވެ. ތިމާވެށީގެ ކަންކަމާއި އެކަމުގެ އަސަރުތަކަށް ހޭލުންތެރިވުމަކީ ނުރައްކާތައް ކުޑަކުރުމަށް ދިރިއުޅުމުގެ ވައްޓަފާޅި އިޚްތިޔާރުކުރުމަށް މަގުދައްކައިދޭނެ ކަމެކެވެ.

ދުނިޔޭގެ ތިމާވެށީގެ ދުވަސް: ފިޔަވަޅު އެޅުމަށް ގޮވާލުން

ދުނިޔޭގެ ތިމާވެށީގެ ދުވަހަކީ ތިމާވެށްޓާއި އިންސާނީ ސިއްހަތާ ދެމެދު އޮންނަ މުއްސަނދި ގުޅުމާ މެދު ހޭލުންތެރިކަން އިތުރުކުރުމަށް މުހިންމު ޕްލެޓްފޯމެއްގެ ގޮތުގައި ހިދުމަތް ކުރާ ދުވަހެކެވެ. އެއީ އަޅުގަނޑުމެންގެ ޕްލެނެޓާއި އަޅުގަނޑުމެންގެ ހެޔޮ ދުޅަހެޔޮކަން ވެސް ރައްކާތެރިކޮށްދޭ ދެމެހެއްޓެނިވި އުސޫލުތައް ގެންގުޅުމަށް ފަރުދުންނާއި ޖަމާޢަތްތަކާއި ސަރުކާރުތަކަށް ފިޔަވަޅު އެޅުމަށް ގޮވާލުމެކެވެ.

·  ފަރުދީ ފިޔަވަޅު : އާންމު ދަތުރުފަތުރު ބޭނުންކުރުމާއި، ކުނި މަދުކުރުމާއި، އީކޯ ފްރެންޑްލީ އުފެއްދުންތަކަށް އެހީތެރިވެދީގެން ތަޣައްޔަރުވުމަށް ފަރުދީ ޙިއްޞާތައް މަދުކުރުން.

·  ކޮމިއުނިޓީ އެންގޭޖްމަންޓް : ލޯކަލް ތިމާވެށީގެ ހާލަތު ރަނގަޅުކުރުމަށްޓަކައި ލޯކަލް ސާފުކުރުމުގެ ހަރަކާތްތަކާއި، ގަސް އިންދުމާއި، ހޭލުންތެރިކުރުމުގެ ކެމްޕޭންތަކުގައި ބައިވެރިވުން.

·  ޕޮލިސީ އެޑްވޮކޭޝަން : ތަޣައްޔަރުވުން މަދުކުރުމާއި، އިއާދަކުރަނިވި ހަކަތަ ކުރިއެރުވުމާއި، ގުދުރަތީ ވަސީލަތްތައް ހިމާޔަތްކުރުމުގެ މަގުސަދުގައި އެކުލަވާލާ ސިޔާސަތުތަކާއި ގަވާއިދުތަކަށް އެހީތެރިވުން.

ނިންމުން

ދުނިޔޭގެ ތިމާވެށީގެ ދުވަސް ފާހަގަކުރުމަކީ ހަމައެކަނި ގުދުރަތުގެ އަގުވަޒަންކުރުމެވެ. މި ގުޅުން ވިސްނައި، އަޅުގަނޑުމެންގެ ސިއްހަތު މޮނިޓަރކޮށް ރައްކާތެރިކުރުމަށް ޕްރޮއެކްޓިވް ފިޔަވަޅުތައް އެޅުމުން، ދުޅަހެޔޮ ޕްލެނެޓަކާއި ދުޅަހެޔޮ އާބާދީއަކަށް އަޅުގަނޑުމެންނަށް ޙިއްޞާ ކުރެވިދާނެއެވެ. މި ދުވަހަކީ ދެމެހެއްޓެނިވި ގޮތެއްގައި ދިރިއުޅުމުގެ މުހިންމުކަމާއި، އަޅުގަނޑުމެންގެ މުސްތަޤްބަލް ރައްކާތެރިކުރުމަށް ޖަމާޢަތުގައި ފިޔަވަޅު އެޅުމުގެ ބޭނުންތެރިކަން ހަނދާންކޮށްދޭ ދުވަހަކަށް ވެގެން ދާށެވެ.

ދުނިޔޭގެ ތިމާވެށީގެ ދުވަހުގެ ރޫޙު ބަލައިގަނެ، އަޅުގަނޑުމެންނަށް އަޅުގަނޑުމެންނާއި އަންނަން އޮތް ޖީލުތަކަށް ސާފު، ދުޅަހެޔޮ ދުނިޔެއެއް ހޯދުމަށް މަސައްކަތް ކުރެވޭނެ.