ስሩዕ ኣጠቓቕማ መቆጻጸሪ ጸቕጢ ደም ቅልጽም ብኸመይ ሕማም ልቢ ክከላኸል ይኽእል።

 

ሕማም ልቢ ኣብ መላእ ዓለም ሓደ ካብቶም ቀንዲ ጠንቂ ሞት ኮይኑ ይቕጽል ኣሎ፡ ኣብ ኩሉ ዲሞግራፊ ንሚልዮናት ሰባት ይጸልዎም። ይኹን እምበር፡ ብዙሓት ካብቶም ንሕማም ልቢ ኣበርክቶ ዝገብሩ ረቛሒታት ሓደጋ፡ ብኣግኡ ብምፍላጥን ብቐጻሊ ምክትታልን ክመሓደሩ ይኽእሉ። ሓደ ካብቲ ኣብ ልዕሊ ጥዕና ልብኻ ንኽትጸንሕ ኣድማዒ መገዲ፡ ብቐጻሊ መቆጻጸሪ ጸቕጢ ደም ቅልጽም ምጥቃም እዩ። እዚ ንኣጠቓቕማ ቀሊልን ተበጻሒን መሳርሒ፡ ብዛዕባ ጥዕና ልብን ስርዓተ ደምን ክቡር ርድኢት ዝህብ ኮይኑ፡ ሕማም ልቢ ቅድሚ ዓቢ ስክፍታ ምዃኑ ንምክልኻል ንጡፍ ስጉምትታት ክትወስድ የኽእለካ።

ኣብዚ ጽሑፍ፡ ኣገዳስነት ስሩዕ ምክትታል ጸቕጢ ደም፡ ንሕማም ልቢ ንምክልኻል ብኸመይ ክሕግዝ ከም ዝኽእል፡ ከምኡ’ውን ንመቆጻጸሪ ጸቕጢ ደም ቅልጽም ብኣድማዒ መንገዲ ንምጥቃም ዝሕግዙ ብሉጻት ልምድታት ክንድህስስ ኢና።

 

ኣብ መንጎ ጸቕጢ ደምን ሕማም ልብን ዘሎ ምትእስሳር ምርዳእ

 

ጸቕጢ ደም ኣብ መንደቕ ሰራውር ደም ደም ብምዝውዋር ዝፍጠሮ ሓይሊ እዩ። ጸቕጢ ደም ብቐጻሊ ኣዝዩ ልዑል ምስ ዝኸውን፡ ንሻምብቆታት ደም ክጎድእ ይኽእል፡ እዚ ድማ ናብ ልዑል ጸቕጢ ደም ዝፍለጥ ኩነታት የስዕብ። ልዑል ጸቕጢ ደም መብዛሕትኡ ግዜ 'ስቕ ዝበለ ቀታሊ' ተባሂሉ ይጽዋዕ ምኽንያቱ ርኡይ ምልክታት ከየርኢ ስለ ዝኽእል፡ እንተኾነ ግን ንሓደጋ ከቢድ ኩነታት ልብን ስርዓተ ደምን ከም ሕማም ልቢ፡ ወቕዒን ውድቀት ኩሊትን ብዓቢኡ ይውስኾ።

ልዑል ጸቕጢ ደም ኣብ ልዕሊ ልብን ሰራውር ደምን ተወሳኺ ጸቕጢ ስለ ዘስዕብ፡ ልቢ ደም ብብቕዓት ክትጭንጉዕ ኣጸጋሚ ይገብራ። እዚ ምስ ግዜ ናብ ምዕባስን ምትራርን ሻምብቆታት ደም የስዕብ፣ እዚ ድማ ኣርተሪዮስክለሮሲስ ዝበሃል ኩነታት ኮይኑ ንሕማም ልቢ ርኡይ ሓደጋ ዝፈጥር እዩ። ጸቕጢ ደምካ ብቐጻሊ ብናይ ቅልጽም ጸቕጢ ደም መቆጻጸሪ ብምክትታል፡ ኣብ ጸቕጢ ደምካ ዝመጽእ ለውጢ ብኣግኡ ክትፈልጥን እቲ ኩነታት ኣዝዩ ኣዝዩ ኣገዳሲ ምዃኑን ስጉምቲ ክትወስድ ትኽእል።

 

ኣገዳስነት ብኣግኡ ምፍላጥ

ሓደ ካብቲ ቀንዲ ረቛሒታት ምክልኻል ሕማም ልቢ፡ ብኣግኡ ምፍላጥ እዩ። ስሩዕ ኣጠቓቕማ ናይ ሓደ... arm blood pressure monitor ፡ ከም ቅድመ-ልዑል ጸቕጢ ደም ወይ ልዑል ጸቕጢ ደም ዝኣመሰለ ዘይንቡር ደረጃ ጸቕጢ ደም ንምፍላጥ ክሕግዝ ይኽእል፡ እዚ ድማ ብዘይ ስሩዕ መርመራ ከይተዓዘብካዮ ክተርፍ ይኽእል። ልዑል ጸቕጢ ደም ብዝፈለጥካ መጠን፡ ብለውጢ ኣነባብራ ይኹን፡ ብመድሃኒት ወይ ብኽልቲኡ፡ ቀልጢፍካ ንምቁጽጻር ስጉምትታት ክትወስድ ትኽእል ኢኻ።

ኣብ ብዙሕ ኣጋጣሚታት፡ ልዑል ጸቕጢ ደም ብቐሊል ናይ ኣነባብራ ለውጥታት፡ ከም፤

• ምምሕያሽ ኣመጋግባ  (ንኣብነት፡ ምጉዳል ኣመጋግባ ሶድየም፡ ምውሳኽ ብፖታስየም ዝሃብተሙ መግብታት)

• ስሩዕ ምንቅስቓስ ኣካላት  (ብውሑዱ ኣብ ሰሙን 150 ደቓይቕ ማእከላይ ጽዓት ዘለዎ ኤሮቢክ ንጥፈታት)

• ሜላታት ምቁጽጻር ጸቕጢ  (ዮጋ፡ ኣስተንትኖ፡ ምውስዋስ ኣካላት ምስትንፋስ)

• ኣልኮላዊ መስተ ምውሳድን  ምቁራጽ ሽጋራ ምትካኽን።

ኣብ ልዕሊ ጸቕጢ ደምካ ብምጽናሕ፡ ብዛዕባ ኣነባብራኻ ብግቡእ ዝተሰነየ ውሳነታት ክትወስድን ምስ ወሃቢ ክንክን ጥዕናኻ ክትሰርሕን ትኽእል ኢኻ፡ ኣብ መጻኢ ዝያዳ ወራሪ ሕክምናታት ከየድሊ።

 

መቆጻጸሪ ጸቕጢ ደም ቅልጽም ብኸመይ ከም ዝሰርሕ

 

ጸቕጢ ደም ቅልጽም ዝቆጻጸር መሳርሒ፡ ብላዕለዋይ ቅልጽም ጸቕጢ ደም ካፍ ዝፍለጥ ኮይኑ፡ ጸቕጢ ደም ብሻምብቆታት ደም ክውሕዝ ከሎ ንምዕቃን ዝጥቀመሉ መሳርሒ እዩ። እዞም መሳርሒታት ኣብ ላዕለዋይ ክፋል ቅልጽም ዝጥቕለል ካፍ፡ ነቲ ካፍ ንምንፋሕ ዝሕግዝ ፓምፕ፡ ከምኡ’ውን ውጽኢት ንምንባብ ዝሕግዝ መዐቀኒ ወይ ዲጂታላዊ ዲስፕለይ ዘለዎም እዮም። እቲ ሞኒተር ንግዚኡ ዋሕዚ ደም ኣብ ቅልጽም ደው ብምባልን በብቑሩብ ነቲ ጸቕጢ ብምፍታሕን፡ ደም መሊሱ ክውሕዝ ዝጅምረሉ ነጥቢ ብምዕቃንን እዩ ዝሰርሕ።

ዘይከምቲ ናይ ኢድ ወይ ኣጻብዕቲ ጸቕጢ ደም መቆጻጸሪታት፡ ትኽክለኛ ዘይኮኑ ክኾኑ ዝኽእሉ፡ ናይ ቅልጽም ጸቕጢ ደም መቆጻጸሪታት ብፍላይ ብትኽክል ምስ ዝጥቀሙ ዝያዳ ዘተኣማምን ንባባት ይህቡ። እቲ ካፍ ኣብ ላዕለዋይ ቅልጽም ኣብ ተመሳሳሊ ደረጃ ምስ ልቢ ይቕመጥ፣ እዚ ድማ ዝያዳ ልክዕ ንባባት የረጋግጽ። ብዙሓት ዘመናውያን መቆጻጸሪታት ጸቕጢ ደም ቅልጽም፡ ከም ምኽዛን ዝኽሪ፡ ብማእከላይ ገምጋም ብዙሕ ንባባት፡ ከምኡ’ውን ዘይስሩዕ ህርመት ልቢ ምፍላጥ ዝኣመሰሉ ባህርያት’ውን ዝተዓጠቑ ኮይኖም፡ ብዛዕባ ጥዕና ልብን ስርዓተ ደምን ኩለመዳያዊ ርእይቶ ይህቡ።

 

ረብሓታት ስሩዕ ክትትል

 

ብቐጻሊ መቆጻጸሪ ጸቕጢ ደም ቅልጽም ምጥቃም ሓያሎ ቁልፊ ረብሓታት ይህብ፣ ኩሎም ድማ ኣብ ምክልኻል ሕማም ልቢ ልዑል ተራ ኣለዎም፤

 

1. ምስ ግዜ ዝመጽእ ለውጢ ምክትታል

ስሩዕ ምክትታል ምስ ግዜ ኣብ ጸቕጢ ደምካ ዝመጽእ ለውጢ ክትከታተል የኽእለካ። እዚ ኣገዳሲ ዝኾነሉ ምኽንያት ድማ ብሰንኪ ዝተፈላለዩ ረቛሒታት፡ ከም ኣካላዊ ምንቅስቓስ፡ ደረጃ ጸቕጢ ወይ ኣመጋግባ፡ ጸቕጢ ደም ኣብ ምሉእ መዓልቲ ስለ ዝለዋወጥ እዩ። ኣብ መዓልታት ወይ ሰሙናት ብዙሕ ንባባት ብምውሳድ፡ ንዓኻን ንወሃቢ ክንክን ጥዕናኻን ኣብ ውጥን ጥዕናኻ ዝያዳ ቅኑዕ ገምጋማትን ምትዕርራይን ክትገብሩ ይሕግዘኩም፡ ቅዲ ናይ ጸቕጢ ደምካ ኣንፈታት ክትምስርት ትኽእል።

ንኣብነት ጸቕጢ ደምካ ብቐጻሊ ክውስኽ እንተ ኣስተብሂልካ፡ ሓድሽ ናይ ኣነባብራ ስትራተጂታት ክትቅበል ወይ ንተወሳኺ ገምጋም ናብ ወሃቢ ክንክን ጥዕናኻ ክትከይድ ግዜኡ ክኸውን ይኽእል እዩ።

 

2. ብሕታዊ ስትራተጂታት ጥዕና ምፍጣር

ስሩዕ ኣጠቓቕማ ናይ ሓደ... arm blood pressure monitor ኣካላትካ ንዝተፈላለዩ ንጥፈታትን ባህርያትን ብኸመይ ምላሽ ከም ዝህብ ንምርዳእ ይሕግዘካ። ንኣብነት፡ ኣብ ቀረባ እዋን ኣብ ኣመጋግባኻ፡ ኣብ ልምዲ ምንቅስቓስ ኣካላትካ ወይ ኣብ መድሃኒትካ ለውጢ እንተ ጌርካ፡ ምክትታል ጸቕጢ ደም፡ እዞም ረቛሒታት እዚኣቶም ንጥዕና ልብኻ ብኸመይ ከም ዝጸልዉ ቅልጡፍ ርእይቶ ክህበካ ይኽእል እዩ። እዚ ግብረ መልሲ ንስትራተጂ ጥዕናኻ ንምጽራይን ንውልቃዊ ንምግባርን ዋጋ ኣለዎ፣ ንሕማም ልቢ ንምክልኻል ኣብ ቅኑዕ መንገዲ ከምዘለኻ ንምርግጋጽ።

 

3. ውጽኢት ሕክምና ምምሕያሽ

ድሮ ልዑል ጸቕጢ ደም ከምዘለዎም ዝተረጋገጸ ወይ ንሕማም ልቢ ኣብ ሓደጋ ንዝርከቡ ውልቀሰባት፡ ስሩዕ ምክትታል ንውጽኢታዊነት ሕክምናታት ከማሓይሽ ይኽእል። መድሃኒታት ወይ ለውጢ ኣነባብራ ክሳብ ክንደይ ይሰርሑ ከምዘለዉ ኣብ ሓቀኛ ግዜ ዳታ ብምቕራብ፡ ንሕሙማትን ወሃብቲ ክንክን ጥዕናን ኣብ እዋኑ ምትዕርራይ ንኽገብሩ ይሕግዞም። ንኣብነት፡ ሓኪምካ ጸቕጢ ደም ንምንካይ መድሃኒት እንተ ኣዚዙልካ፡ ስሩዕ ንባባት እቲ እተኣዘዘ መጠን መድሃኒት ውጽኢታዊ ድዩ ወይስ ምትዕርራይ እንተድኣ ኣድልዩ ንምግምጋም ይሕግዝ።

 

4. ልዑል ሓደጋ ዘለዎም እዋናት ምልላይ

ከም ናይ ስራሕ ግዜ ወይ ስድራቤታዊ ጉዳያት ዝኣመሰሉ ውጥረት ዝፈጥሩ ፍጻመታት ንግዚኡ ጸቕጢ ደም ክውስኹ ይኽእሉ። ጸቕጢ ደምካ ብቐጻሊ ብምክትታል፡ ነዞም ልዑል ሓደጋ ዘለዎም እዋናት ኣለሊኻ ንምምሕዳር ስጉምትታት ክትወስድ ትኽእል። ጸቕጢ ደምካ መዓስ ክውስኽ ከም ዝኽእል ምርዳእ፡ ንልብኻን ሰራውር ደምካን ኣብ ዝሓሸ ጥዕና ክጸንሑ ዝኽእሉ ከም ልምምድ ኣእምሮኣዊ ምትእስሳር ወይ ሜላታት ምዝንጋዕ ዝኣመሰሉ ንውጥረት ዝቕንሱ ንጥፈታት ቀዳምነት ክትህቦም ክሕግዘካ ይኽእል።

 

5. ምቹእነትን ተበጻሕነትን

ዘይከምቲ ኣብ ነፍሲ ወከፍ ሒደት ኣዋርሕ ጥራይ ክኸውን ዝኽእል ናብ ቤት ጽሕፈት ሓኪም ምብጻሕ፡ መቆጻጸሪ ጸቕጢ ደም ቅልጽም ኣብ ዝጥዕመካ እዋን፡ ኣብ ገዛኻ ወይ ኣብ ጉዕዞኻ ከይተረፈ ጸቕጢ ደምካ ክትምርምር የኽእለካ። እዚ ምቹእነት እዚ ምክትታል ሓሓሊፉ ዝግበር ንጥፈት ዘይኮነስ ስሩዕ ልምዲ ከም ዝኸውን የረጋግጽ። ብፍላይ ኣብ ገዛ ምክትታል ነቶም ብተደጋጋሚ ናብ ቆጸራ ሓኪም ክኸዱ ዘይክእሉ ወይ ኣብ ርሑቕ ከባቢታት ንዝነብሩ ውልቀሰባት ዋጋ ኣለዎ።

 

መደምደምታ፡ ሕማም ልቢ ንምክልኻል ንነብስኻ ምሕያል

 

ስሩዕ ኣጠቓቕማ መቆጻጸሪ ጸቕጢ ደም ቅልጽም ኣብ ምክልኻል ሕማም ልቢ ዓቢ ኣበርክቶ ክህልዎ ይኽእል። ዘይንቡር ደረጃ ጸቕጢ ደም ብኣግኡ ንምፍላጥ ብምቕራብ፡ ብዛዕባ ጥዕናኻ ክቡር ርድኢት ብምሃብ፡ ከምኡ’ውን ረቛሒታት ሓደጋ ብኣድማዒ መንገዲ ንምምሕዳር ብምሕጋዝ፡ እዚ መሳርሒ እዚ ንውልቀሰባት ናብ ጥዑይ ልቢ ንጡፍ ስጉምትታት ንኽወስዱ ሓይሊ ይህቦም።

ጸቕጢ ደም ኣብ ጥዕና ልቢ ዘለዎ ወሳኒ ተራ ምርዳእን ምጥቃምን... ናይ ቅልጽም ጸቕጢ ደም ምክትታል ከም ኣካል ናይ ስሩዕ መደብ ጥዕና ንነዊሕ እዋን ዝጸንሕ ናይ ልብን ስርዓተ ደምን ጉዳያት ንምክልኻልን ሓፈሻዊ ጽቡቕ ሂወት ንምምሕያሽን ክሕግዝ ይኽእል። ብቐሊልን ዘይወራሪን መሳርሒ፡ ጥዕናኻ ብቐጻሊ ናይ ምክትታልን ሕማም ልቢ ኣብ ትሕቲ ቁጽጽር ዝገብር ብግቡእ ዝተሰነየ ውሳነታት ናይ ምውሳድን ክእለት ትረክብ። እቲ ቁልፊ ጥዕና ልቢ ቅኑዕነት እዩ፣ ብስሩዕ ምክትታል ድማ ንነዊሕን ጥዑይን ህይወት ዝድግፍ ብሕታዊ ስትራተጂ ክትፈጥር ትኽእል ኢኻ።