Dusukunnabana tora saya sababuba dɔ ye diɲɛ kɔnɔ, a bɛ mɔgɔ miliyɔn caman minɛ jamanaden hakɛ bɛɛ la. Nka, farati caman minnu bɛ dusukunnabana bila mɔgɔ la, olu bɛ se ka kunbɛn ni u dɔnni joona ani ni u kɔlɔsira tuma bɛɛ. Fɛɛrɛ ɲumanw dɔ la kelen min bɛ se ka kɛ walasa ka to i dusukun kɛnɛya sanfɛ, o ye ka to ka bolokɔni tansiyɔn jateminɛnan kɛ. Nin baarakɛminɛn min baara ka nɔgɔn ani min sɔrɔli ka nɔgɔn, o bɛ hakilina nafamaw di aw dusukun ni jolisiraw kɛnɛyako ma, o b’a to aw bɛ se ka fɛɛrɛw tigɛ walasa ka dusukunnabana kunbɛn sani a ka kɛ haminankoba ye.
Nin barokun in kɔnɔ, an bɛna a lajɛ tansiyɔn kɔlɔsili tuma bɛɛ nafa kan, a bɛ se ka dɛmɛ don cogo min na dusukunnabana kunbɛnni na, ani fɛɛrɛ ɲumanw minnu bɛ kɛ walasa ka bolokɔni tansiyɔn jateminɛnan kɛ ka ɲɛ.
Tansiyɔn ni dusukunnabana cɛsira faamuyali
Tansiyɔn ye fanga ye min bɛ kɛ joli lamininen fɛ joli siraw kogow kan. Ni tansiyɔn bɛ to ka caya kojugu, o bɛ se ka joli siraw tiɲɛ, ka na ni bana dɔ ye min bɛ wele ko tansiyɔn jiginni. A ka ca a la, tansiyɔn jiginni bɛ wele ko 'fagabaga makunlen' barisa a bɛ se ka kɛ a tɛ taamasiɲɛ kɔlɔsilenw jira, nka a bɛ dɔ fara dusukun ni jolisiraw bana jugumanw farati kan kosɛbɛ i n’a fɔ dusukunnabana, kirinni, ani sugunɛbilenni.
Tansiyɔn jiginni bɛ degun wɛrɛ lase dusukun ni joli siraw ma, o bɛ a to a ka gɛlɛn dusukun ma ka joli bɔ ka ɲɛ. Waati tɛmɛnen kɔfɛ, o bɛ na ni joli siraw girinya ni u gɛlɛyali ye, o ye bana ye min bɛ wele ko joli siraw sɔgɔsɔgɔninjɛ, o ye faratiba ye dusukunnabana ma. Ni aw bɛ to ka aw ka tansiyɔn kɔlɔsi ni bolokɔni tansiyɔn jateminɛnan ye, aw bɛ se ka fɛn dɔw dɔn aw ka tansiyɔn na joona ani ka fɛɛrɛ tigɛ sani bana ka juguya.
Nafa min bɛ a la ka a dɔn joona
Dusukunnabana kunbɛnni kunba dɔ ye ka a dɔn joona. Baara kɛli ni an ye tuma bɛɛ bolokɔni tansiyɔn jateminɛnan bɛ se ka dɛmɛ ka tansiyɔn hakɛw dɔn minnu tɛ bɛn, i n’a fɔ tansiyɔn jiginni ɲɛfɛ walima tansiyɔn jiginni, o bɛ se ka kɛ mɔgɔ ye min tɛ kɔlɔsi ni a ma kɛ tuma bɛɛ. Ni aw ye tansiyɔn jiginni dɔn joona, aw bɛ se ka fɛɛrɛw tigɛ joona walasa ka a kunbɛn, a kɛra ɲɛnamaya kɛcogo caman yeli ye, fura tali walima o fila bɛɛ.
Tuma caman na, tansiyɔn jiginni bɛ se ka kunbɛn ani ka a kɔsegin hali ni ɲɛnamaya kɛcogo nɔgɔmanw yeli ye, i n’a fɔ:
Dumuni nafama dunni (misali la, soja dunta dɔgɔyali, ka dɔ fara dumuniw kan minnu falen don potasiyɔmu na) .
Farikoloɲɛnajɛ kɛli tuma bɛɛ (a ka dɔgɔn miniti 150 ni kɔ aerobic activity (aerobic activité) min fanga ka dɔgɔn dɔgɔkun kɔnɔ) .
Degunw kunbɛncogo fɛɛrɛw (yoga, hakilijakabɔ, ninakilidege) .
Dɔlɔmin dan ye ani ka sigarɛtimin dabila
Ni aw tora aw ka tansiyɔn sanfɛ, aw bɛ se ka latigɛw kɛ ni kunnafoni ye aw ka ɲɛnamaya kɛcogo kan ani ka baara kɛ ni aw ka kɛnɛyabaarakɛla ye walasa aw kana furakɛli caman kɛ minnu bɛ mɔgɔ minɛ don nataw la.
Bolo tansiyɔn jateminɛnan bɛ baara kɛ cogo min na
Bolo tansiyɔn jateminɛnan, n’a bɛ fɔ fana ko bolokɔni sanfɛla tansiyɔn masiri, o ye minɛn ye min bɛ kɛ ka joli tansiyɔn jateminɛ ni a bɛ tɛmɛ joli siraw fɛ. O minɛnw bɛ na ni mansin ye min bɛ bolokɔni sanfɛla lamini, pɔnpe min bɛ bolokɔni fiyɛ, ani jatebɔlan walima nizɛri jiralan ye walasa ka jaabiw kalan. Kɔlɔsilikɛlan bɛ baara kɛ ni joli bɔli ye bolokɔni na waati dɔɔni kɔnɔ ani ka tansiyɔn bila dɔɔni dɔɔni, ka joli bɛ daminɛ ka bɔ yɔrɔ min na tuguni, o suman.
A tɛ i n’a fɔ bolokɔni walima bolokɔni tansiyɔn jateminɛnanw, minnu bɛ se ka kɛ ko u tɛ tiɲɛ kosɛbɛ, bolokɔni tansiyɔn jateminɛnanw bɛ kalanw di minnu bɛ se ka da u kan, kɛrɛnkɛrɛnnenya la ni u kɛra ka ɲɛ. Mansin bɛ bila bolokɔni sanfɛla la ni dusukun ta ye, o bɛ a to kalanw bɛ kɛ ka ɲɛ. Bi bolokɔfɛtansiyɔn jateminɛnan caman fana bɛ ni fɛnw ye i n’a fɔ hakilijagabɔ, kalan caman kɛli cɛmancɛ la, ani dusukun tantanni kɛcogo juguw dɔnni, o bɛ i dusukun ni jolisiraw kɛnɛyacogo bɛɛ lajɛlen di.
Nafa minnu bɛ sɔrɔ kɔlɔsili la tuma bɛɛ
Ni aw bɛ baara kɛ ni bolokɔni tansiyɔn jateminɛnan ye tuma bɛɛ, o bɛ nafa jɔnjɔn caman lase mɔgɔ ma, o bɛɛ jɔyɔrɔ ka bon dusukunnabana kunbɛnni na:
1. Yɛlɛma minnu bɛ kɛ waati kɔnɔ, olu nɔfɛtaama
Kɔlɔsili kɛli tuma bɛɛ, o b’a to aw bɛ se ka fɛn minnu sɛgɛsɛgɛ aw ka tansiyɔn na waati kɔnɔ. O nafa ka bon barisa tansiyɔn bɛ yɛlɛma tile bɛɛ kɔnɔ ka a sababu kɛ fɛn suguya caman ye, i n’a fɔ farikoloɲɛnajɛ, degun hakɛ, walima dumunikɛcogo. Ni aw ye kalan caman kɛ tile walima dɔgɔkun caman kɔnɔ, aw bɛ se ka aw ka tansiyɔn taabolo misali dɔ sigi sen kan, ka aw ni aw ka kɛnɛyabaarakɛla dɛmɛ ka jateminɛw kɛ ka ɲɛ ani ka fɛn dɔw sɛmɛntiya aw ka kɛnɛyako bolodacogo la.
Misali la, ni aw y’a ye ko aw ka tansiyɔn bɛ ka wuli tuma bɛɛ, a bɛ se ka kɛ waati ye ka ɲɛnamaya kɛcogo kura ta walima ka taa aw ka kɛnɛyabaarakɛla fɛ walasa ka jateminɛ wɛrɛw kɛ.
2. Kɛnɛyako fɛɛrɛw dabɔli minnu bɛ kɛ mɔgɔ kelen-kelen bɛɛ ye
Baara kɛli ni an ye tuma bɛɛ bolokɔni tansiyɔn jateminɛnan bɛ aw dɛmɛ ka a faamu aw farikolo bɛ a jaabi cogo min na baara ni kɛwale suguya wɛrɛw la. Misali la, ni aw ye fɛn dɔw Changer kɔsa in na aw ka dumunikɛcogo la, farikoloɲɛnajɛ kɛcogo la, walima aw ka furaw la, tansiyɔn kɔlɔsili bɛ se ka aw teliya ka hakilinaw di aw ma, o fɛnw bɛ nɔ bila aw dusukun kɛnɛya cogo min na. Nin hakilina in nafa ka bon walasa ka i ka kɛnɛyako fɛɛrɛw nɔgɔya ani k’u kɛ i yɛrɛ ta ye, ka a lajɛ ko i bɛ sira ɲuman kan dusukunnabana kunbɛnni na.
3. Furakɛli kɔlɔlɔw ɲɛnabɔli
Mɔgɔ minnu ka tansiyɔn jiginni sɔrɔla kaban walima dusukunnabana farati bɛ mɔgɔ minnu na, ni u ye u kɔlɔsi tuma bɛɛ, o bɛ se ka furakɛli kɛcogo ɲɛ. Ni a bɛ kunnafoniw di waati yɛrɛ la furaw walima ɲɛnamaya kɛcogo caman yeli bɛ baara kɛ cogo min na, o bɛ banabagatɔw ni kɛnɛyabaarakɛlaw bɛɛ dɛmɛ u ka fɛn dɔw sɛmɛntiya waati bɛnnen na. Misali la, ni dɔgɔtɔrɔ ye furaw di aw ma walasa ka tansiyɔn jigin, ni aw bɛ to ka kalan kɛ, aw bɛ a dɛmɛ ka a dɔn ni a tata hakɛ min fɔra, o bɛ se ka kɛ walima ni a ka kan ka fɛn dɔw sɛmɛntiya.
4. Faratiba bɛ waati minnu na, olu dɔnni
Ko minnu bɛ mɔgɔ degun, i n’a fɔ baara waati dantigɛlenw walima denbaya ka koɲɛw, olu bɛ se ka kɛ sababu ye ka tansiyɔn jiginni kɛ waati dɔɔni kɔnɔ. Ni aw bɛ to ka aw ka tansiyɔn lajɛ, aw bɛ se ka o waati faratiba ninnu dɔn ani ka fɛɛrɛw tigɛ walasa ka u kunbɛn. Ni aw ye a faamu waati min na aw ka tansiyɔn bɛ to ka wuli, o bɛ se k’aw dɛmɛ ka degun dɔgɔyali baaraw bila jɔyɔrɔ fɔlɔ la, i n’a fɔ hakilijagabɔ kɛcogo walima lafiya fɛɛrɛw, minnu bɛ se ka aw dusukun ni aw joli siraw to kɛnɛya ɲuman na.
5. Nɔgɔya ni Sɔrɔcogo
A tɛ i n’a fɔ dɔgɔtɔrɔso lajɛw, o bɛ se ka kɛ kalo damadɔ o kalo damadɔ dɔrɔn, bolokɔni tansiyɔn jateminɛnan bɛ a to aw bɛ se ka aw ka tansiyɔn lajɛ aw ka waati la, so kɔnɔ walima hali taama senfɛ. O nɔgɔya in b’a to kɔlɔsili bɛ kɛ delina ye tuma bɛɛ, sanni ka kɛ baara ye tuma dɔw la. So kɔlɔsili nafa ka bon kɛrɛnkɛrɛnnenya la mɔgɔ kelen-kelen bɛɛ bolo minnu tɛ se ka taa dɔgɔtɔrɔso la tuma caman na walima minnu sigilen bɛ yɔrɔ janw na.
Kuncɛli: Ka fanga di i yɛrɛ ma walasa ka dusukunnabana kunbɛn
Baara kɛli ni bolokɔni tansiyɔn jateminɛnan ye tuma bɛɛ, o bɛ se ka kɛ sababu ye ka dusukunnabana kunbɛn kosɛbɛ. Ni a bɛ tansiyɔn hakɛ min tɛ bɛn, o dɔnni joona, ka hakilina nafamaw di aw ka kɛnɛyako kan, ani ka aw dɛmɛ ka faratiw ɲɛnabɔ ka ɲɛ, nin minɛn in bɛ fanga di mɔgɔ kelen-kelen bɛɛ ma u ka se ka fɛɛrɛw tigɛ walasa ka dusukun kɛnɛman sɔrɔ.
Tansiyɔn jɔyɔrɔba faamuyali dusukun kɛnɛya la ani ka baara kɛ ni... bolokɔni tansiyɔn jateminɛni i n’a fɔ kɛnɛyako kɛcogo basigilen dɔ, o bɛ se ka dɛmɛ don ka dusukun ni jolisiraw gɛlɛya kuntaalajanw bali ani ka kɛnɛya bɛɛ lajɛlen ɲɛ. Ni baarakɛminɛn nɔgɔman ye, min tɛ mɔgɔ minɛ, i bɛ se sɔrɔ ka i ka kɛnɛya lajɛ tuma bɛɛ ani ka desizɔnw ta minnu bɛ kɛ ni kunnafoni ye, minnu bɛ dusukunnabana bali. Dusukun kɛnɛya kun ye fɛn ye min bɛ kɛ ɲɔgɔn fɛ, wa ni aw bɛ kɔlɔsili kɛ tuma bɛɛ, aw bɛ se ka fɛɛrɛ dɔ labɛn min bɛ kɛ ka kɛɲɛ ni aw yɛrɛ ta ye, min bɛ ɲɛnamaya jan ni kɛnɛya sabatili dɛmɛ.
