Ikomi samiyɛ funteni jugumanba bɛ ka ɲɔgɔn sɔrɔ ni sanjiko nɛnɛ waati ye, gɛlɛya kɛrɛnkɛrɛnnen dɔw bɛ sɔrɔ, nɛnɛ bɛ caya min ma deli ka kɛ. Hali ni a ka ca a la a ni fonɛnɛ bɛ tali kɛ ɲɔgɔn na, samiyɛ farigan ye bana ye min ka teli ka sɔrɔ, wa a ka ca a la, a tɛ ye kalo funteni na. Nin ko in bɛ denmisɛn fitininw bangebagaw jɔrɔ kɛrɛnkɛrɛnnenya la, barisa denmisɛnninw ni denmisɛnninw ka teli ka banaw sɔrɔ. Samiya nɛnɛ cogoyaw faamuyali ani fɛɛrɛ ɲumanw waleyali bɛ se ka dɛmɛ don k’u nɔfɛkow nɔgɔya.
Samiya farigan cogoyaw
Samiya farigan bɛ sɔrɔ banakisɛ kulu wɛrɛ fɛ ni i y’a suma ni fonɛnɛ farigan ye. Kɔnɔnatumuw, minnu bɛ ɲɛtaa sɔrɔ waati duman na, olu de ye jalaki fɔlɔw ye. Nin banakisɛ ninnu bɛ se ka kɛ sababu ye ka taamasiɲɛw sɔrɔ minnu ni fonɛnɛ farigan taamasiɲɛw bɔlen don, i n’a fɔ:
1. Nujibɔ walima nugu datugulen: Ni nugulaji bɛ to ka bɔ, o ye a taamasiɲɛ ye min ka teli ka kɛ.
2. Dawolodimi : Dimi walima dimi bɛ se ka kɛ sababu ye ka munumunu kɛ fɛn ye min man di.
3. Sɔgɔsɔgɔ : Sɔgɔsɔgɔ jalen walima min bɛ nafa lase mɔgɔ ma, o bɛ se ka to sen na, a ka ca a la a bɛ juguya su fɛ.
4. Sumaya : Sumaya misɛnni fo ka se farigan danma ma, nka a ka ca a la a tɛ mɛn.
5. Sɛgɛn: Sɛgɛn caman ni fanga dɛsɛ ye ɲininkali ye min bɛ kɛ tuma caman na.
Samiya farigan kunbɛnni
Walasa ka samiyɛ farigan farati ni a nɔfɛkow dɔgɔya, aw bɛ nin kunbɛncogo ni furakɛlicogo ninnu jateminɛ:
1. Ji tali : Aw bɛ aw jija ka ji caman min walasa ji ka to aw la ani ka nɔgɔ finman dɛmɛ, o bɛ a bɔli nɔgɔya.
2. Saniya: Aw bɛ dusu don aw kɔnɔ aw ka to ka tɛgɛ ko ani ka bololafɛnw kɛ walasa ka dɔ bɔ banakisɛw jɛnsɛnni na.
3. Aw ye aw yɛrɛ tanga funteni caman cili ma: Aw bɛ dɔ bɔ funteni caman yeli la, i n’a fɔ ka bɔ yɔrɔ la min bɛ fiɲɛ bila ka taa kɛnɛma funteni na.
4. Dumuni nafama dunni: Aw bɛ dumuni dafalenw mara minnu falen don witamini ni jolisegindumuniw na walasa ka farikolo tangalanw dɛmɛ.
5. Lafiɲɛbɔ: Lafiɲɛ ɲuman nafa ka bon kosɛbɛ walasa ka farikolo tangacogo barika bonya.
Denmisɛnw kɔlɔsili ni u ladonni
Denmisɛnw ni denmisɛnni fitiniw mago bɛ jateminɛ kɛrɛnkɛrɛnnen na samiyɛ farigan waatiw la ka a sababu kɛ u farikolo tangacogo bɛ ka yiriwa. Bangebagaw ka kan ka u janto u yɛrɛ la ani ka u ɲɛmajɔ u denmisɛnninw kɔlɔsili n’u ladonni na.
Samiya fariganw dɔnni denmisɛnw na
K’a dɔn joona, o ye fɛnba ye min bɛ se ka kɛ sababu ye ka furakɛli ɲuman kɛ. Aw ye aw janto taamasiɲɛw la i n’a fɔ:
1. Dɔ farali wulikan walima dimi kan.
2. Yɛlɛma donna dumunikɛcogo la walima dumuni nege dɔgɔyali.
3. Sunɔgɔ gɛlɛya.
4. Farikolo funteni jiginni (sumaya).
5. Sɔgɔsɔgɔninjɛ walima nugulatumu.
Den banabagatɔ ladonni
1. Aw bɛ taa denmisɛnw ka dɔgɔtɔrɔ dɔ fɛ: Aw bɛ dɔgɔtɔrɔ dɔ ka ladilikan ɲini tuma bɛɛ ni den ye bana taamasiɲɛw jira.
2. Aw bɛ den to ji la: Aw bɛ to ka sinji, sinji, walima ji (ni a si hakɛ bɛnnen don) di a ma tuma caman.
3. Aw bɛ dususalo mara : Aw bɛ sisi nɛnɛmadalan kɛ walasa ka degun nɔgɔya ani ka a lajɛ ni den bɛ yɔrɔ la min ka di ani min ka nɛnɛ.
4. Sumuni nɔgɔman : Aw bɛ bulɔgu pikirijikɛlan walima nugulatumukɛlan kɛ walasa ka nugu siraw jɛya.
5. Aw bɛ funteni kɔlɔsi : Aw bɛ to ka den funteni lajɛ ani ka farigan dɔgɔya furaw ta ni kɛnɛyabaarakɛla dɔ y’a fɔ a ye.
Kuncɛli
Samiya farigan, hali ni a ka ca a la a ka nɔgɔn ka tɛmɛ u nɛnɛ waati ɲɔgɔn kan, o bɛ se ka don o don ɲɛnamaya tiɲɛ hali bi, kɛrɛnkɛrɛnnenya la denbaya minnu kɔnɔ denmisɛnninw bɛ yen. Ni bangebagaw ye jogo faamuya ani ka banakunbɛn fɛɛrɛw waleya, u bɛ se ka dɔ bɔ bana ninnu sɔrɔli ni u juguya la. Kɔlɔsili ni ladonni ɲuman bɛ se ka kɛ sababu ye denw ka kɛnɛya joona ani ka u lafiya, o bɛ kɛ sababu ye bɛɛ ka samiyɛ donw diyabɔ ka ɲɛ.
