Inti raymi killapi ruphay ruphay chiri paray pachawan tupasqanman hinam, huk sapaq sasachakuykuna rikurimun, chaymanta chiri mana suyasqalla yapakun. Inviernowan tupachisqa kaptinpas, chiri chiriqa aswan q’uñi killakunapiqa huk unquymi, sapa kutitaqmi mana qawasqachu. Kay fenomenoqa aswanta llakichikun juch’uy wawakunaq tayta mamakunapaq, imaraykuchus wawachakuna, wawachakunapas aswanta unquykunawan hap’ichikunku. Verano chiripa imayna kayninta hamutaypas, allin ruwaykunata ruwaypas yanapanmanmi chaypa imayna kayninta pisiyachinapaq.
Verano chirikunapa imayna kayninkuna
Inti raymi chirikunaqa hukniray qutu virus kaqwan ruwakun kay chiri chiriwan tupachisqa. Enterovirus, mayqinkunachus q’uñi pachakunapi wiñanku, aswan huchayuq kanku. Kay virus kaqkunaqa chiri chiri unquyman rikch’akuq sintomakunaman apayta atinku, kayhinata:
1. Siminmanta lluqsiy utaq wichqasqa: Siminmanta mana saqispa lluqsiyqa huk sintoma común.
2. Kunka nanay: Kunkapi nanay utaq phiñakuyqa mana allinchu kanman millp’uyta.
3. Tos: Ch’aki utaq ruruchiq tosqa kanmanmi, sapa kutinmi tutakunapi aswan mana allinman tukupun.
4. Fiebre: Llampumanta chawpi fiebreqa kanmanmi, ichaqa aswantaqa pisi tiempollapaqmi.
5. Sayk’uy: Sapa kuti sayk’uy, mana kallpayuq kay ima, sapa kuti quejakuna kanku.
Verano Chiriwan atipachikuy
Chiri chiri chirimanta riesgota chanta impactota pisiyachinapaq, kay hark’anapaq ruwaykunata chanta hampikunata qhawarina:
1. Hidratación: Aseguray achka fluido ingesta hidratado kananpaq hinaspa yanapay llañu mucosidad, chaynapi aswan facil qarqunapaq.
2. Ch’uya kay: Sapa kuti maki mayllanapaq kallpachana, maki ch’uyanchanapaq ima, virus mana mast’arikunanpaq.
3. Ama qunqayllamanta ruphay tikraychu: Pisillata ruphay tikrayta pisiyachina, ahinataq wayrayuq pachamanta hawa ruphayman astakuy.
4. Allin mikhuy: Allin mikhunata hap’ina, vitaminakunawan mineralkunawan ima, chaywanmi cuerponchista hark’ananchis.
5. Samakuy: Allin samayqa ancha allinmi allinyanapaq hinaspa cuerpopa harkakuyninta kallpanchanapaq.
Wawakunata qhaway hinaspa qhaway
Wawakunapas, huch’uy wawakunapas chiri chiri tiempopiqa anchatan qhawarinanku, chaytaqa ruwanku inmunológico nisqa wiñasqanraykun. Tayta-mamakunaqa allintan qhawarinanku, ñawpaqmantaraqmi huch’uy wawachankuta qhawarinanku, cuidanankupas.
Wawakunapi Verano Chiri unquykunata riqsiy
Ñawpaqmantaraq riqsiyqa allin kamachinapaqmi. Qhaway kay hina señalkunata:
1. Aswan ch’aqway utaq phiñakuy.
2. Mikhuy ruwaykunapi t’ikrakuy utaq mikhuy munay pisiyaynin.
3. Sasa puñuy.
4. Kurku ruphay (fiebre).
5. Tos utaq nasal congestion.
Unqusqa Wawata qhaway
1. Wawakuna hampiqwan rimanakuy: Wawa unquypa señalninkunata qawachiptinqa, profesional hampiqpa consejonta maskaypuni.
2. Wawata hidratadota waqaychay: Sapa kutim ñuñupa lechenta, fórmula nisqatapas utaq yakuta (edad nisqaman hina) quna.
3. Sumaq kayta waqaychay: Q’uñi phuyu humidificador nisqawan llamk’ana, ch’ulla congestionta pisiyachinapaq, wawataq allin, q’uñi pachapi kananpaq.
4. Llampu chupa: Jeringa de bulbo nisqawan utaq aspirador nasal nisqawanmi nasal nisqapi purina ñankunata chuyanchana.
5. Ruphayta qhaway: Sapa kuti qhaway wawap q’uñi kayninta, chanta fiebre pisiyachiq hampikunata llamk’achiy sichus hampiq yuyaychaptin.
Conclusion
Verano chiri, chiri chirimanta aswan llamp’u kaptinpas, sapa p’unchaw kawsayta sasachanmanraq, astawanqa juch’uy wawayuq ayllukunapaq. Chay unquykunapa imayna kayninta hamutaspa hinaspa harkakuq ruwaykunata ruwaspaqa, tayta mamakunaqa pisiyachinmankum chay unquykunapa rikurimuyninta hinaspa sinchi kayninta. Allinta qhaway, qhaway ima, wawakuna usqhaylla, allinta qhaliyanankupaq ima, tukuy runas chiri killapi q’uñi, inti p’unchawkunapi tukuy sunquwan kusirikunkuman.
COVID-19 qhepamanmi aswan askha wasikuna kunan equipasqa kashanku imaymana laya termómetros , chaymanta termómetros de contacto y no contacto nisqakuna . Wasipi termómetro confiable nisqayuq kayqa ancha allinmi, chaynapi allinta temperatura nisqa qawanapaq.
Aswan allin kaqtan merecenki cuerpoq temperaturan qhawaq qhali kawsayniykipaq.
