Mɛkalo tile 11 ye don ye walasa ka fasa kunbɛn diɲɛ kɔnɔ, waati nafamaba don diɲɛ kɛnɛyako la, k’a sɔrɔ an jɛlen bɛ fasa gɛlɛyaw ɲɛnabɔ. Nin don in bɛ kɛ hakilijigin ye ko kɔrɔtɔko ka kan ka fɛnw faamuya minnu bɛ fasa bila mɔgɔ la, a bɛ nɔ jugu minnu bila kɛnɛya la, kɛrɛnkɛrɛnnenya la dusukun ni jolisiraw ka kɛnɛya la, ani fɛɛrɛ minnu bɛ se ka kɛ walasa ka nin bana in kunbɛn ani k’a kunbɛn.
Fɛn minnu bɛ kɛ sababu ye ka fasa bila mɔgɔ la
1. Ɲɛnamaya kɛcogo sigilen
Bi sigili ɲɛnamaya kɛcogo, min bɛ dɔn ni sigili kuntaalajan ye ani farikoloɲɛnajɛ danmadɔ ye, o ye sababuba ye ka fasa bila mɔgɔ la. Fɛnɲɛnɛmako ɲɛtaa fɛ ani tabali baara cayalenba fɛ, farikoloɲɛnajɛ hakɛ dɔgɔyara kosɛbɛ, o kɛra sababu ye ka fanga musaka ni a tacogo bɛnbaliya don.
2. Dumuni kɛcogo ɲuman tɛ min na
Dumuni sugandili juguw, minnu bɛ dɔn ni dumuni minnu kalori ka ca, balodɛsɛ tɛ minnu na, olu dunni bɛ kɛ sababu ye ka fasa bila mɔgɔ la kosɛbɛ. Dumuni dilannenw, minfɛn sukaromaw, ani dumuni teliyalenw dunni ka caya, ka fara u tilayɔrɔbaw kan, o bɛ mɔgɔ girinya caya ani ka farikoloɲɛnajɛ juguya juguya.
3. Fɛn minnu bɛ sɔrɔ jamu fɛ
Hali ni ɲɛnamaya kɛcogo sugandili jɔyɔrɔ ka bon kosɛbɛ, jamu ka teli fana bɛ nɔ bila fasa farati la. Yɛlɛma dɔw bɛ se ka nɔ bila farikoloɲɛnajɛ la, dumuni nege labɛnni na, ani tulumafɛnw marali la, ka mɔgɔ kelen-kelen bɛɛ bila ka girinya ani ka fasa.
Fasa bɛ nɔ minnu bila kɛnɛyako la
1. Dusukun ni jolisiraw gɛlɛyaw
Fasa bɛ dusukunnabana (CVD) farati bonya kosɛbɛ, i n’a fɔ tansiyɔn jiginni, koronawirisi ani jolida. Fasa dalajɛli bɛ funu basigilen, inisɔndiya, farikolojidɛsɛ, ani endoteliyali baarakɛbaliya bila mɔgɔ la, o bɛɛ lajɛlen bɛ joli siraw gɛlɛya ni dusukun ni jolisiraw banaw sabati.
2. Farikoloɲɛnajɛ (Syndrome metabolique).
Tuma caman na, fasa bɛ kɛ ɲɔgɔn fɛ ni farikoloɲɛnajɛ bana ye, o ye farikoloɲɛnajɛbaliya kulu ye min bɛ mɔgɔ kelen-kelen bɛɛ bila ka sukarodunbana, CVD ani saya joona. Insuline (insuline) kɛlɛli, fasa cɛmancɛ la, farikolojidɛsɛ, ani tansiyɔn jiginni bɛ farikoloɲɛnajɛ taamasiɲɛw jira, o bɛ farikoloɲɛnajɛ tiɲɛni jugumanba jira min bɛ sɔrɔ fasa fɛ.
3. Hakili ni dusukunnataw nɔfɛkow
Fasa bɛ doniba lase mɔgɔ ma hakili ni dusukunnataw la, o bɛ kɛ sababu ye ka degun, jɔrɔnanko, mɔgɔw ka mɔgɔw tɔgɔ tiɲɛ, ani ka ɲɛnamaya kɛcogo dɔgɔya. O hakili ta fan fɛ ko ninnu bɛ se ka dumunikɛcogo juguw to senna, ka farikolo girinya dɔgɔyali cɛsiriw bali, ani ka bana wɛrɛw juguya minnu bɛ sɔrɔ fasa fɛ.
A bɛ nɔ bila dusukun ni jolisiraw ka kɛnɛya la ani Tansiyɔn jiginni
Fasa bɛ nɔba bila dusukun ni jolisiraw ka kɛnɛya la, ka mɔgɔ kelen kelen bɛɛ bila tansiyɔn jiginni na, o ye faratiba ye CVDw ma. Yɛlɛma minnu bɛ sɔrɔ fasa fɛ joli siraw baara la, farikolojidɛsɛ furakɛli la, ani sugunɛ na soja minɛcogo la, o bɛ kɛ sababu ye ka tansiyɔn jiginni kɛ. Tansiyɔn kunbɛn fɛɛrɛ ɲumanw bɛ na ni ɲɛnamaya kɛcogo caman caman cili ye, furakɛli fɛɛrɛw, ani ka farikolo girinya dɔgɔyali fɛɛrɛw tigɛ walasa ka dusukun ni jolisiraw faratiw dɔgɔya.
Bana kunbɛnni ni a furakɛcogo fɛɛrɛw
1. Kɛnɛya sabatili fɛɛrɛw
Kalan kanpaɲi minnu bɛ dumunikɛcogo ɲuman sabati, farikoloɲɛnajɛ kɛli tuma bɛɛ, ani ka ɲɛnamaya kɛcogo caman sɛmɛntiya, olu nafa ka bon fasa kunbɛnni na. Ka fanga di mɔgɔ kelen-kelen bɛɛ ma minnu bɛ ni dɔnniya ni seko ye walasa u ka se ka dumuni sugandili kɛ ni kunnafoni ye ani ka farikoloɲɛnajɛ kɛ, o bɛ kɛnɛya ni lafiya ladamu sabati.
2. Politikiw ka bolomafaraw
Politiki wale minnu bɛ dumuni sigida laɲini, i n’a fɔ impositi bɔli minfɛn sukaromaw kan, balocogo sɛbɛnni, ani dantigɛli minnu bɛ kɛ dumuni nafamaw feereli la, olu nafa ka bon kosɛbɛ dumunikɛcogo kɛnɛmanw labɛnni na. Dugukoloko bolodacogo fɛɛrɛ minnu bɛ taamacogo sabati, ka se ka yɔrɔ jɛlenw sɔrɔ, ani ka bolifɛnw ta minnu bɛ baara kɛ, olu bɛ fasa kunbɛnni cɛsiriw dɛmɛ ka taa a fɛ.
3. Ladonni fɛɛrɛ min bɛ kɛ ni baara caman ye
Fasa kunbɛnni bɛ kɛ sababu ye ka fɛɛrɛ caman ta minnu bɛ kɛ ni kɛnɛyabaarakɛlaw ye, i n’a fɔ dɔgɔtɔrɔw, dumuniko dɔnbagaw, hakililabaarakɛlaw ani farikoloɲɛnajɛ kɛrɛnkɛrɛnnenw. Kisɛya kunbɛnni porogaramu bɛɛ lajɛlen minnu bɛ dumuniko ladilikanw, kɛwalew furakɛli, farikoloɲɛnajɛ fɛɛrɛw, ani ni a bɛnnen don, farikolojidɛsɛ opereli fara ɲɔgɔn kan, olu bɛ farikolojidɛsɛ kuntaalajan sɔrɔcogo ɲuman ni farikoloɲɛnajɛ kɛnɛya sabati.
Kuncɛli la, diɲɛ kɔnɔ fasa kunbɛn don bɛ kɛ hakilijigin ye min bɛ mɔgɔ dusu minɛ, fasa bɛ se ka nɔ min bila kɛnɛya ni lafiya la diɲɛ kɔnɔ. Ni an ye fasa dantigɛlan caman faamuya, k’a kɛnɛyako kɔlɔlɔ juguw dɔn, ani ka banakunbɛn ni kunbɛncogo fɛɛrɛw waleya minnu sinsinnen bɛ daliluw kan, an bɛ se ka fasa banakisɛ kɛlɛ ɲɔgɔn fɛ, ka siniɲɛsigi kɛnɛman sabati mɔgɔw ka bɔnsɔn nataw ye.
Joytech tansiyɔn jateminɛnanw bɛ aw dɛmɛ ka aw ladon aw ka... tansiyɔn kɛnɛya.
