ምርዳእ ስብሒ፡ ምፍታሕ ዓለማዊ ስክፍታ ጥዕና

11 ግንቦት ብዓለም ደረጃ ስብሒ ንምክልኻል እትኽእለሉ መዓልቲ ኮይኑ፡ ንዓለምለኻዊ ጥዕና ኣገዳሲ ህሞት ኮይኑ፡ ብሓባር ንዝተሓላለኸ ስብሒ ኣብ እንምልሰሉ ዘለና እዋን እዩ። እዛ መዓልቲ እዚኣ፡ ንስብሒ ኣበርክቶ ዝገብሩ ረቛሒታት፡ ኣብ ጥዕና ብፍላይ ድማ ኣብ ጥዕና ልብን ስርዓተ ደምን ዘስዕቦ ሃሳዪ ሳዕቤናት፡ ከምኡ’ውን ነዚ ሰፊሕ ኩነታት ንምክልኻልን ንምምሕዳርን ዝርከቡ ስትራተጂታት ንምርዳእ ህጹጽ ከምዘድሊ ዘዘኻኽር እዩ።

ንስብሒ ኣበርክቶ ዝገብሩ ረቛሒታት

1. ስቕ ዝበለ ኣነባብራ

እቲ ብነዊሕ እዋን ኮፍ ምባልን ውሱን ኣካላዊ ምንቅስቓስን ዝልለ ዘመናዊ ስቕ ዝበለ ኣነባብራ፡ ኣብ ስብሒ ዓቢ ኣበርክቶ ኣለዎ። ምስ ምዕባለ ቴክኖሎጂን ምውሳኽ ስራሕቲ ዴስክን፡ ደረጃ ኣካላዊ ምንቅስቓስ ኣዝዩ ወሪዱ፡ ኣብ ወጻኢታትን ኣመጋግባን ጸዓት ሚዛን ዘይምህላው ኣስዒቡ።

2. ጥዕና ዘይብሉ ኣመጋግባ

ድኹም ምርጫታት ኣመጋግባ፡ ብምውሳድ ካሎሪ ዝበዝሖን መኣዛታት ዘይብሉን መግብታት ዝልለ፡ ኣብ ስብሒ ዓቢ ኣበርክቶ ኣለዎ። ልዑል ምውሳድ ዝተመስርሑ መግብታት፡ ሽኮር ዘለዎም መስተታትን ቅልጡፍ መግብታትን ምስ ልዕሊ ዓቐን ክፋላት ተደሚሩ፡ ክብደት ሰብነት ይውስኽን ምዝንባዕ ምትሕውዋስ መግቢ የጋድዶን።

3. ጀነቲካዊ ረቛሒታት

ምርጫታት ኣነባብራ ዓቢ ተራ ክጻወት እንከሎ፡ ጀነቲካዊ ዝንባለ ግን ንሓደጋ ስብሒ እውን ይጸልዎ። ገለ ጀነቲካዊ ፍልልያት ኣብ ምትሕልላፍ መግቢ፡ ምቁጽጻር ሸውሃትን ምኽዛን ስብሕን ጽልዋ ከሕድር ይኽእል እዩ፣ እዚ ድማ ውልቀሰባት ክብደት ክብደቶምን ስብሕን ክውስኹን ክቃልዑ ይኽእሉ።

ስብሒ ኣብ ጥዕና ዘለዎ ጽልዋ

1. ጸገማት ልብን ስርዓተ ደምን።

ስብሒ ንሓደጋ ሕማማት ልብን ስርዓተ ደምን (CVDs) ብዓቢኡ የዕብዮ፣ እዚኦም ድማ ልዑል ጸቕጢ ደም፣ ሕማም ሻምብቆታት ደምን ወቕዒን ይርከብዎም። ምውህላል ቲሹ ስብሒ ሕዱር ነድሪ፡ ተጻዋርነት ኢንሱሊን፡ ምጉዳል ስብሒን ምዝንባዕ ኢንዶተልያልን የበግስ፣ ብሓባር ድማ ንኣተሮስክለሮሲስን ሕማም ልብን ስርዓተ ደምን የስፋሕፍሕ።

2. ሜታቦሊክ ሲንድሮም (Metabolic Syndrome)

መብዛሕትኡ ግዜ ስብሒ ምስቲ ንውልቀሰባት ንሕማም ሽኮር፡ ንሕማም ልቢ ደምን ቅድሚ ግዜኡ ንኽሞቱን ዝቃልዑ ምትሕውዋስ ምግቢ ሲንድሮም ዝበሃል ምትእኽኻብ ዘይንቡር ምትሕውዋስ መግቢ ብሓባር ይነብር። ተጻዋርነት ኢንሱሊን፡ ማእከላይ ስብሒ፡ ምጉዳል ስብሒን ልዑል ጸቕጢ ደምን፡ መለለዪ ምትሕውዋስ መግቢ ሲንድሮም ኮይኖም፡ ምስ ስብሒ ዝተኣሳሰር ዓሚቝ ምዝንባዕ ምትሕውዋስ መግቢ ዘጉልሑ እዮም።

3. ስነ-ኣእምሮኣዊ ማሕበራዊ ጽልዋ

ስብሒ ርኡይ ስነ-ኣእምሮኣዊ ማሕበራዊ ጾር ስለዘስዕብ፡ ንጭንቀት፡ ጭንቀት፡ ማሕበራዊ ጸለመን ምጉዳል ጽሬት ህይወትን ኣበርክቶ ይገብር። እዞም ስነ-ኣእምሮኣዊ ረቛሒታት እዚኣቶም፡ ንዘይተመጣጠነ ባህርያት ኣመጋግባ ከቐጽልዎ፡ ንጻዕርታት ምጉዳል ክብደት ሰብነት ክዕንቅፉን ምስ ስብሒ ዝተኣሳሰሩ ካልኦት ሕማማት ከጋድዱን ይኽእሉ።

ጽልዋ ኣብ ጥዕና ልብን ስርዓተ ደምን ከምኡ’ውን... ምሕደራ ጸቕጢ ደም

ስብሒ ኣብ ጥዕና ልብን ስርዓተ ደምን ዓሚቝ ጽልዋ ስለዘሕድር፡ ንውልቀሰባት ንልዑል ጸቕጢ ደም የቃልዖም፡ እዚ ድማ ንሕማም ልብን ስርዓተ ደምን ቀንዲ ሓደጋ እዩ። ብሰንኪ ስብሒ ዝመጽእ ለውጢ ኣብ ስራሕ ሰራውር ደም፡ ምቁጽጻር ኒውሮሆርሞናትን ኣተሓሕዛ ሶድየም ኩሊትን ንልዑል ደረጃ ጸቕጢ ደም ኣበርክቶ ይገብር። ውጽኢታዊ ስትራተጂታት ምሕደራ ጸቕጢ ደም፡ ምምሕያሽ ኣነባብራ፡ ፋርማኮሎጂካዊ ምትእትታዋት፡ ከምኡ’ውን ንሓደጋ ልብን ስርዓተ ደምን ንምቅላል ተበግሶታት ምጉዳል ክብደት ሰብነት የጠቓልል።

ስትራተጂታት ምክልኻልን ምሕደራን

1. ተበግሶታት ምድንፋዕ ጥዕና

ጥዕና ዘለዎ ልምዲ ኣመጋግባ፡ ስሩዕ ኣካላዊ ምንቅስቓስን ምምሕያሽ ኣነባብራን ዘተባብዑ ትምህርታዊ ወፍርታት ኣብ ምክልኻል ስብሒ ኣገደስቲ እዮም። ፍልጠትን ክእለትን ዘለዎም ውልቀሰባት ብሓበሬታ ዝተሰነየ ምርጫታት ኣመጋግባ ንኽገብሩን ኣብ ኣካላዊ ምንቅስቓስ ንኽዋፈሩን ምሕያል ባህሊ ጥዕናን ጽቡቕ ምህላውን የዕቢ።

2. ፖሊሲ ምትእትታው

ንሃዋህው መግቢ ዒላማ ዝገበሩ ፖሊሲኣዊ ምትእትታዋት፡ ከም ግብሪ ኣብ ልዕሊ ሽኮር ዘለዎም መስተታት፡ ምልክት ኣመጋግባ፡ ከምኡ’ውን ገደብ ኣብ ዕዳጋ ዘይጥዑያት መግብታት፡ ጥዕና ዘለዎ ባህርያት ኣመጋግባ ኣብ ምቕራጽ ዓቢ ኣበርክቶ ኣለዎም። ንእግሪ ምጉዓዝ፣ ሓምለዋይ ቦታታት ምብጻሕን ንጡፍ መጓዓዝያን ዘተባብዑ ስትራተጂታት ውጥን ከተማታት ንጻዕርታት ምክልኻል ስብሒ ዝያዳ ይድግፉ።

3. ብዙሕ ዓውድታት ዝሓቖፈ ኣገባብ ክንክን

ስብሒ ንምፍታሕ፡ ሓካይም፡ ክኢላታት ኣመጋግባ፡ ክኢላታት ስነ-ኣእምሮን ክኢላታት ምንቅስቓስ ኣካላትን ሓዊሱ፡ ሰብ ሞያ ክንክን ጥዕና ዘሳትፍ ብዙሕ ዓውድታት ዝሓቖፈ ኣገባብ የድሊ። ምኽሪ ኣመጋግባ፣ ባህርያዊ ፍወሳ፣ ምትእትታው ኣካላዊ ምንቅስቓስን ኣድላዪ ኣብ ዝኾነሉ እዋን ድማ መጥባሕቲ ምጉዳል ክብደት ሰብነትን ዘወሃህዱ ኩለመዳያዊ መደባት ምሕደራ ክብደት ሰብነት፣ ንነዊሕ እዋን ዝጸንሕ ውጽኢት ምጉዳል ክብደትን ጥዕና ምትሕውዋስ መግቢን ኣብ ዝበለጸ ደረጃ የብጽሑ።

ኣብ መደምደምታ፡ ዓለማዊ መዓልቲ ምክልኻል ስብሒ፡ ዓለማዊ ጽልዋ ስብሒ ኣብ ጥዕናን ጽቡቕ ሂወትን ከም ልቢ ዝትንክፍ መዘኻኸሪ ኮይኑ የገልግል። ንብዙሕ ሸነኻት ዘለዎም ወሰንቲ ስብሒ ብምርዳእ፡ ኣሉታዊ ሳዕቤናቱ ጥዕና ብምግንዛብን፡ ኣብ ጭብጢ ዝተመርኮሰ ናይ ምክልኻልን ምሕደራን ስትራተጂታት ብምትግባር፡ ነቲ ለበዳ ስብሒ ብሓባር ክንቃለሶን ንዝመጽእ ወለዶታት ጥዑይ መጻኢ ክንምዕብልን ንኽእል።

ጆይቴክ መቆጻጸሪ ጸቕጢ ደም ኣብ ምሕብሓብ ናትካ... ጸቕጢ ደም ጥዕና.