Le 11 mai ezali mokolo ya kopekisa obesité na niveau mondial, moment pivotal mpo na santé mondiale lokola tozali collectivement ko répondre na ba complexités ya obesité. Mokolo oyo ezali lokola bokundoli ya mposa ya nokinoki ya kososola makambo oyo esalaka ete moto akóma monene mingi, bopusi mabe na yango likoló na kolɔngɔ́nɔ́ ya nzoto, mingimingi kolɔngɔ́nɔ́ ya motema mpe ya misisa, mpe mayele oyo ezali mpo na kopekisa mpe kotambwisa maladi yango oyo epalangani mingi.
Makambo oyo esalaka ete moto akóma minene mingi
1. Lolenge ya bomoi ya kofanda kaka
Lolenge ya bomoi ya mikolo na biso ya kofanda kofanda, oyo emonisami na kofanda ntango molai mpe kosala ngalasisi mingi te, ezali likambo monene oyo esalaka ete moto akóma monene mingi. Lokola mayele ya sika ekómi mpe misala ya mesa ekómi mingi, mosala ya kosala ngalasisi ekiti mpenza, mpe yango esalaki ete bázala na bokatikati te na ndenge oyo bazali kobimisa nguya mpe ndenge oyo bazali kolya.
2. Mimeseno ya kolya oyo ezali malamu te
Kopona bilei ya mabe, oyo emonisami na kolya bilei oyo ezali na calories mingi, oyo ezali na biloko mingi te, esalaka ete moto akóma monene mingi. Kolya mingi bilei oyo esalemi na biloko mosusu, masanga oyo ezali na sukali, mpe bilei ya mbangumbangu, bakisa mpe biteni ya minene mingi, ebakisaka kilo mpe ebakisaka mpasi ya métabolisme.
3. Makambo oyo euti na ba gènes
Atako kopona lolenge ya bomoi ezali na mokumba monene, ezaleli ya ba gènes ezali mpe na bopusi likoló na likama ya kozala monene mingi. Bokeseni mosusu ya ba gènes ekoki kozala na bopusi likoló na métabolisme, kobongola mposa ya kolya, mpe kobomba mafuta, mpe kosala ete bato bákóma kilo mpe bákóma minene mingi.
Implications ya santé ya Obésité
1. Mikakatano ya motema mpe ya misisa
Kozala monene mingi ematisaka mpenza likama ya kozwa maladi ya motema mpe ya misisa (CVD), na ndakisa tansiɔ, maladi ya misisa ya motema, mpe AVC. Bosangisi ya misisa ya mafuta ebimisaka kovimba oyo eumelaka, résistance na insuline, dyslipidémie, mpe dysfonctionnement endothélial, elongo na yango esalisaka atherosclérose mpe maladi ya motema mpe ya misisa.
2. Syndrome ya métabolique
Mbala mingi, kozala monene mingi efandaka elongo na syndrome métabolique, liboke ya ba abnormalités métaboliques oyo esalaka ete bato bábɛla diabɛti, CVD mpe bákufa liboso ya ntango. Résistance na insuline, obesité centrale, dyslipidémie, mpe hypertension ezali caractériser syndrome métabolique, ko souligner ba dérangements profonds métaboliques oyo ezo sangana na obesité.
3. Impact ya psychosocial
Obésité etie kilo monene ya psychosocial, e contribuaka na dépression, mitungisi, stigmatisation sociale, mpe qualité ya vie ekiti. Makambo wana ya makanisi ekoki kosala ete bato bázala na bizaleli ya kolya oyo ebongi te, kopekisa milende ya kokita kilo, mpe kokómisa maladi mosusu oyo eutaka na kozala monene mingi.
Impact na Santé Cardiovasculaire mpe Bokambami ya tansion ya makila
Kozala minene mingi ezali na bopusi monene likoló na kolɔngɔ́nɔ́ ya motema mpe ya misisa, mpe yango esalaka ete bato bázala na tansiɔ makasi, likambo oyo ezali na likama mingi mpo na kozwa maladi ya CVD. Mbongwana oyo euti na mafuta mingi na mosala ya misisa ya makila, ndenge oyo misisa ya bɔɔngɔ esalaka malamu, mpe ndenge oyo ba rénaux esimbaka sodium esalaka ete tansiɔ emata. Mayele ya malamu ya kosilisa tansiɔ esɛngaka mbongwana na lolenge ya bomoi, kosala intervention pharmacologique, mpe misala ya kokita kilo mpo na kokitisa likama ya motema mpe ya misisa.
Stratégies ya prévention mpe ya gestion
1. Misala ya botomboli bokolongono
Ba campagnes ya mateya oyo ezali kolendisa mimeseno ya kolya malamu, kosala ngalasisi mbala na mbala, mpe kobongola lolenge ya bomoi ezali na ntina mingi mpo na kopekisa moto azala monene mingi. Kopesa makoki na bato na boyebi mpe makoki mpo na kopona bilei na mayele mpe kosala ngalasisi elendisaka mimeseno ya bokolongono mpe bolamu.
2. Ba interventions ya politique
Ba interventions politiques oyo etali zinga zinga ya bilei, lokola kofuta mpako na masanga ya sukali, étiquetage nutritionnel, mpe bipekiseli na marketing ya bilei oyo ezali malamu te, ezali na ntina mingi mpo na kobongisa bizaleli ya bilei ya malamu. Ba stratégies ya planification urbaine oyo ezali ko promouvoir makoki ya kotambola, accès na ba espaces vertes, mpe transport active esungaka lisusu ba efforts ya prévention ya obesité.
3. Ndenge ya soins multidisciplinaires
Kosilisa bozangi nzoto kolɔngɔnɔ esɛngaka kosala makambo mingi oyo esangisi bato ya mayele na makambo ya kolɔngɔnɔ ya nzoto, bakisa mpe minganga, bato ya mayele na makambo ya kolya, bato ya mayele na makambo ya makanisi, mpe bato oyo bayebi kosala ngalasisi. Ba programmes ya gestion ya poids ya mobimba oyo esangisi toli ya alimentation, traitement ya comportement, interventions ya activité physique, mpe, soki esengeli, lipaso ya bariatrique, e optimiser ba résultats ya perte ya poids ya tango molayi mpe santé métabolique.
Mpo na kosukisa, Mokolo ya mokili mobimba mpo na kopekisa kozala monene mingi ezali lokola bokundoli ya kosimba motema mpo na bopusi ya monene ya nzoto na mokili mobimba likoló na kolɔngɔ́nɔ́ ya nzoto mpe bolamu. Na kososolaka makambo mingi oyo etali kozala monene mingi, koyeba mbano na yango ya mabe mpo na kolɔngɔnɔ ya nzoto, mpe kosalela mayele ya kopekisa mpe ya kotambwisa oyo esalemi na bilembeteli, tokoki na lisanga kobundisa maladi ya nzoto minene mpe kolendisa avenire ya nzoto kolɔngɔnɔ mpo na bankola oyo ekoya.
Joytech monitores de tansio essisteas por soin de vos santé ya tansion ya makila.
