Ukanjja, colerasiñajj cuerpomanwa mä ondulación uñachtʼayaspa sasaw säna: Sistema cardiovascular ukhat sistema nervioso ukar puriñkamajja, taqe kunas cheqaparjam anatañawa. Ukat colerasiñax yaqhip usunakaruw puriyarakispa, sañäni, wilax wali jachʼawa.
¿Kunas wila masixa ?
Wila ch’akhanakax wilax wila ch’akhanakan pirqanakaparux lateral ukan uñstayatawa, kunawsatix wila ch’akhanak taypin saraski ukhama.
Jila partejja, wilat parlktan ukajj presión arterial satawa.
Kunapachatï chuymax chʼamaktʼki ukhaxa, arterianakanx walja presión ukaw utji, ukat uka presión ukarux presión arterial sistólica (jilapartx alta presión satawa) sasaw suticharaktanxa .
Kunapachatï chuymax jukʼamp jiskʼachasi ukat samarañ qalltxi ukhaxa, aorta sat cheqar presión ukax jan chʼamanïxarakiwa,
Aka pachanx wilax presión diastólica satawa (jilapartx jisk’a presión satawa).
Alta presión ukat baja presión ukax pä valores de referencia ukawa, ukhamat wilax normalti janicha uk yatiñataki.
¿Kunjamsa wilax wali chʼamanïpachati janicha uk yatsna?
Hipertensión ukan qhanañchäwipax akhamawa:
Nayraqatxa, hipertensión uka amuyunakax amuyañasawa. Jani anti-hipertensivos qullanak umañampixa, jilpachax presión sistólica 140mmHg ukjat jila jan ukax kikipa ukat/jan ukax presión diastólica 90mmHg ukjat jila jan ukax kikipa sasaw qhanañchasi.
Uka hipertensión ukan concienciapax 46,5% ukhawa. Chikat jaqinakax janiw hipertensión usunïpxatap yatipkiti. Janiw wila masinakapar yantʼañsa amuyapkaspati, ukhamajj aka tama jaqenakajj wali askit uñjatäñapawa.
Kunas colerasiñampi hipertensión ukampix mayacht’asi?
Jila partejja, chuymapan mayjtʼayasiñampi wilajj jiljjattatapampejj mä jukʼa mayachtʼataw utji sasaw sapjje, ukat colerasiñajj chuymapan mayjtʼatawa, ukat wilajj jukʼampiw jiljjattaspa. Ukampis colerasiñax hipertensión ukar puriyaspati janicha ukax yaqhip situacionanakat amuytʼañaw wakisi. Colerajj wilan presión alta ukar puriyistaspati janicha ukajj qhawqha tiempos chuymasan jikjjatasi ukat qhawqha tiempos jikjjatasi ukarjamaw lurasispa. Colerajj mä jukʼa tiempotaki, mä jukʼa jan ukajj ina chʼusat coleratächi ukhajja, wila presión ukar jan waltʼayañajj mä jukʼakiwa. Ukampis colerasiñax wali chʼamani, jan jaytjasisa jan ukax sapa kuti colerasispa ukhaxa, wilax jan waltʼayaspawa. Yaqhip yatxatäwinakax uñacht’ayiwa, jaya pacha ch’aman ukat jan jaytjasis jan wali amuyunakax hipertensión ukar puriñx juk’ampiw jilxattaspa.
Payïri, colerasiñax hipertensión ukar puriyaspati janicha ukax sapa maynin jañchipan kunjamäskis ukat kunjams jakasi ukarjamaw lurasi. Maynitix nayratpach yaqha factores de riesgo hipertensión ukar purispa, sañäni, obesidad, hiperlipidemia, diabetes, ukat juk’ampinaka, colerasiñax juk’ampiw hipertensión ukar puriyaspa. Ukhamaraki, sapa maynix jach’a presión, jach’a intensidad irnaqäwin jan ukax jakañ utanakan jaya pacha jakasipxi ukhax reacciones crónicas de estrés ukax utjaspawa, ukax hipertensión ukaruw purispa.
Uka jisk’a usunakampi usuntat amigonakaxa, jan ukax jak’ankirinakax uka jisk’a usunakampi t’aqhisiyat jaqinakax amuyapxañapawa. Uka jan walt’awinakax colerat uñjasispa ukhax departamento de emergencia ukarux pachaparuw sarapxañapa:
- Colerasiñ tukuyasaxa, mä akatjamat uraqiruw jaquntatäna ukat jan amuytʼasirïxiwa, convulsiones ukanakas utjarakiwa, jan ukax mä lado amparanakapanx chʼamaktʼasi ukat jan chʼamanïxiwa, yänak katxaruñanxa janiw sum saytʼkiti, sarnaqañsa ukat khathatiñasa, janiw sum parlañ puedkiti, manqʼantañax chʼamakiwa, chuyma usuchjasiña ukat chhuxriñchjasiñas utjarakiwa, ukat accidente cerebrovascular satäkis uka tuqit amuytʼañamawa. Ukaxa wakisiwa pachaparu qulliriru saraña.
- Pecho t’axsuña, jan qhanañchata pecho usumpi ch’iqa ampararu ukhamaraki qhipäxaru radiación usumpi chikt’ata, samaña ch’amampi, ch’uñumpi, chuyma ch’allxtañampi ukhamaraki chhuxriñchjasiñampi chikt’ata, angina ukham uñt’atawa ukatxa jank’akiw qullañ utar sarañax wakisi. Uka usux jukʼakïkchisa, qullirir sarañax wali wakiskiriwa.
- Sinti pecho usu, pata puraka usu, p’iqi ch’allxtaña, chuyma ch’allxtawi, chhuxriñchjasiña, 15 minutos jila pacha, infarto de miocardio ukat suyt’ata.
Tukuyañatakix uñjasispawa, colerasiñax hipertensión ukar puriyaspati janicha ukax janiw mä sanukiti, kunjamatix walja tradicionales medicinas chinas ukan qullañ thakhinakapax ukhama, ukax situaciones específicas ukanakamp chikt’ataw uñakipatañapa. Wila presión alta jan utjañapatakixa, manqʼañanaka mayjtʼayañataki jukʼamp sum amuytʼañasa, suma jakañasa ukat estrés crónicos ukanakat jan utjañapataki. Ukatjja, familiamatï hipertensión usunïsta ukhajja, jankʼakiw wilamat presión uñakiptʼañama, ukhamat jankʼak jikjjatañataki ukat qollañataki.
Wilax kuna pachas ukat kawkhans mayjt’i, ukat jaya pachaw uñjañax wakisi. Mä aski utan apnaqañataki wila masinakax sapa uru jakawisanx jumatakix wali askiwa. Jichhax Joytech ukax janiw ukakipkakiti bluetooth wila presión medidor ukampirus modelos costosos de ampar ukat muñeca wila presión monitores ukanakax jumatakix ajlliñatakiwa.




