Mä semanaw allqamari urunakax qalltawayxi.
Jichhakiw walja amigonakax akham jisktʼasipxi:
-Kunatsa nayratpach sartaskta?
-Janiwa arumanakaxa ikiñjamakiti, ukampisa uruxa sapa kutiwa ikiñaxa?
-Juyphi pachanxa llätunka jan ukaxa llätunka jayp’ukamawa ikirïta, ukampisa janiwa phisqa jan ukaxa suxta jayp’u pacharu ikiñjamäkiti ukatxa juk’ampi samkañanakaxa utjarakiwa
Jaya urunaka ukhamaraki jisk’a arumanaka allqamari urunakanxa, suma ikiñaxa mä luxus mayiwiruwa tukuski. Jallu pachan uñacht’awipax akanakawa: jaya urunaka, jisk’a arumanaka. Jaya urunaka ukat jisk’a arumanakax alaxpachamp uraqimp Yang Qi ukan mayjt’awinakap uñacht’ayaraki: Yin ukax chhaqtawayxiwa ukatx Yang ukax jilxattaski.
Jaqen janchipasa pachparakiwa. Qhana reacción ukax akawa, jallupachanx kunapachatix intix nayraqat mistuni ukhax yang ch’amasax nayraw sartani. Arumanakax kunapachatix intix wali jayp’u jalantki ukhax yang ch’amasax qhipharuw ch’amanchasini, ukhamax arumanakax ikiñ pachax juk’amp jisk’akiwa.
Qhipür ikiñasa ukat wali alwat sartañasa, ukampirus jallupachanx walja ch’uñuñaw utji, ukat Yang Qi ukax sinti jilxattaspa ukhax jank’akiw jan Yin ukax utjañapa, ukax janchirux jan ch’amanïñapatakiw puriyi. Chino tradicional qullañ tuqinx mä aruw utji: 'Jan mä arumax ikiñax janiw patak urunak qullatäkaniti.' Qhipür ikisma ukhax jan sum ikiñax jan jakt'kayawa: yin ukar jan walt'ayaña, yang manq'aña, ukatx bazo ukar jan walt'ayaña, humedad uñstayaña... Tiempompix kuna constitución ukarux mä jach'a golpe ukhamawa.
Jaya pacha jan ikiñax jaqin k’umaräñapatakix kunayman tuqinakatw jan walt’ayaspa, ukat wilan k’umaräñapatakix jan walt’ayatapax janiw jan yäqatäkaspati. Occidental qullañ tuqitxa, jaya pacha jayp’ukama qhiparañaxa ukhamaraki jani ikiñaxa desequilibrio de planta Neuromodulación jaqina janchipana, sistema nervioso Simpático ukaru jilxatayaña excitabilidad ukaru puriyani, ukhamaraki sistema cardiovascular ukaru jan walt’ayaspa, ukatxa chuyma jank’aki ritmo, Vasoconstricción ukatxa yaqha jan walt’awinaka utjayaspa. Ukham jan walt’ayat uñjasisaxa, wilax juk’at juk’atw jilxattaspa jaya pacha jan walt’awimpi, juk’ampirus jisk’a presión (presión diastólica) ukax chuymax samarañapawa, chuymax sinti jank’akiw purini, wilax chuymar kutt’añapatakix janiw wakiskiti, ukat wila ch’akhanakax sistema nervioso simpático ukan ch’amanchataw tenso ukhamaw qhiparani, Uka jisk’a presión ukax jach’awa, ukat janiw jasakix jisk’achañax wakiskiti, ukhamatw ukham pasäna.
Ukatwa, chuyma chʼallxtayiri kʼumaräñapatakixa, suma ikiñax jankʼakiw jan uñjatäkiti, ukampis chiqpachanxa, jukʼamp sum ikiñax wali wakiskiriwa. Sapa uru suma ikiñaxa 6-8 pachanakawa utjañapa, ukhamata juk’ampi suma hipertensión usuta jisk’achañataki ukhamaraki cardiovasculares k’umaräñapataki.
Chiqapa bp monitores ukatxa tensiómetros automáticos de presión arterial ukaxa wila ch’akhanaka apnaqañatakixa wali askiwa.



