Ne dzomeŋɔli ɖo la, zi geɖe la, ʋusɔgbɔdɔlélawo kpɔnɛ be woƒe ʋu ƒe sisi dzi ɖena kpɔtɔna ne wotsɔe sɔ kple dzomeŋɔli ne wole woƒe ʋu ƒe sisi dzidzem le ŋkekea me. Ʋusɔgbɔdɔléla geɖe xɔe se be le dzomeŋɔli la, yewoƒe ʋu ƒe sisi dzi ɖena kpɔtɔna eye yewoate ŋu aɖe yewoƒe atikewo kple agbɔsɔsɔ dzi akpɔtɔ le yewo ɖokui si. Ðɔkta Li he susu yi edzi be: Le dzomeŋɔli la, ʋu ƒe sisi adzi ɖe edzi le zã me. Atikewo dzi ɖeɖe kpɔtɔ si ŋu womeɖe mɔ ɖo o te ŋu xɔa ʋusɔgbɔdɔ kple dzitodzito me ʋukawo ƒe dɔléle bubuwo. Ʋu ƒe sisi dzi ɖuɖu li ke le zã me nye nusi ŋu ʋu ƒe sisi dzi kpɔkpɔ le vevie le dzomeŋɔli.
Nukatae atikewo mate ŋu adzudzɔ ne ʋu ƒe sisi ɖiɖi le dzomeŋɔli o?
Amegbetɔ ƒe ʋu ƒe sisi toa vovo edziedzi le ɣeyiɣi vovovowo me kple le ŋkekea ƒe ɣeyiɣi vovovowo me. Numekukuwo ɖee fia be le dzomeŋɔli la, dɔnɔ siwo ŋu ʋusɔgbɔdɔ le ƒe ʋu ƒe sisi le ŋkeke me aɖiɖi wu esi le dzomeŋɔli. 'Esia ateŋu atso esi amewo fifia wu le dzomeŋɔli eye womenoa tsi fũ o, si wɔnɛ be ʋu ƒe agbɔsɔsɔ dzi ɖena kpɔtɔna. Tsɔ kpe ɖe se si nye' Dzoxɔxɔ ƒe kekeɖenudɔ ' ŋu la, ʋukawo te ŋu kekena le ŋkeke siwo dzi yame xɔ dzo, eye nu eve siawo ana ʋu ƒe sisi dzi naɖe akpɔtɔ.
Numekukuwo ɖee fia be le nyateƒe me la, ʋusɔgbɔdɔlélawo ƒe ʋusɔgbɔdɔ le zã me dzina ɖe edzi le dzomeŋɔli wu le dzomeŋɔli. Ʋusɔgbɔdɔ le dzomeŋɔli fiẽwo ate ŋu atso alɔ̃dɔdɔ ƒe nyonyome kple susu ƒe dzidzɔkpɔkpɔ ƒe ɖiɖi gbɔ. Tsɔ kpe ɖe eŋu la, ʋusɔgbɔdɔtikewo dzi ɖeɖe kpɔtɔ alo wo dzudzɔ hã nye susu vevi aɖe si tae ʋu ƒe sisi le zã me dzina ɖe edzi ɖo.
Zã me ʋu ƒe sisi dzi ɖuɖu li ke nye ʋu ƒe sisi dzi kpɔkpɔ le dzomeŋɔli ƒe akpa vevi aɖe. Ʋu ƒe sisidzidzenu siwo wotsɔna ɖe asi siwo zazã le bɔbɔe la xɔ ŋkɔ eye woɖea vi eye ele be ʋusɔgbɔdɔlélawo nalé ŋku ɖe woƒe ʋu ƒe sisi ŋu geɖe wu le dzomeŋɔli. Ne dzesiwo ƒe Ʋusɔgbɔdɔ dze vɔ la, ele be dzitodzitoŋutinunyalawo natso nya me nenye be yewoatrɔ asi le atikeawo zazã ƒe ɖoɖoa ŋu tsɔ wu be woaɖe ʋusɔgbɔdɔtikewo dzi akpɔtɔ mɔɖeɖe manɔmee. Tsɔ kpe ɖe eŋu la, ele be dɔnɔwo natia atike siwo wozãna ɣeyiɣi didi si wodona zi ɖeka gbesiagbe eye wònɔa anyi gaƒoƒo 24 be woakpɔ ʋu ƒe sisi dzi ɖeɖe kpɔtɔ si li ke zã kple keli.
Ele be míade dzesi aɖaŋuɖoɖo 4 siwo gbɔna ne èle ʋu ƒe sisi dzi kpɔm le dzomeŋɔli:
1. Lé ŋku ɖe fafa ŋu eye nàƒo asa na dzoxɔxɔ
(1) Dze agbagba nàɖe dodo le eme dzi akpɔtɔ ne yame ƒe dzoxɔxɔ nu sẽ
Anyo wu be màzɔ le ŋdɔkutsu dzatsɛ me tso ŋdi ga 10 vaseɖe fiẽ ga 4 o. Ne ele be nàdo go le ɣeyiɣi sia me la, ele be nàwɔ ametakpɔkpɔdɔ nyui aɖe, abe ɣe ƒe keklẽŋusẽ ƒe fefe, Ɣe ƒe kposɔ dodo, ɣe ƒe ŋkumewu dodo, kple bubuawo ene.
(2) Mele be dzoxɔxɔ ƒe vovototo si le yaƒoƒomɔ̃ si le xɔme kple gota dome nalolo akpa o
Anyo be nàzã yaƒoƒomɔ̃ si ƒe dzoxɔxɔ ƒe vovototo le xɔme kple egodo ƒe dzoxɔxɔ dome mawu 5 °C o. Ne yame xɔ dzo hã la, mele be yaƒoƒomɔ̃a ƒe dzoxɔxɔ si le xɔ me naɖiɖi wu 24 °C o.
2. Anyo be nàɖu nu bɔbɔe eye nàɖu amagbe kple atikutsetse geɖe
Ðe sodium ɖuɖu dzi kpɔtɔ: megawu gram 3 gbesiagbe o.
Seɖoƒe li na nuɖuɖumeŋusẽ bliboa: Ele be nuɖami agbɔsɔsɔme si nàzã gbesiagbe nade gram 25 (liang afã, si sɔ kple aɖabaƒoƒo 2.5), ɖe lãwo ƒe nuɖuɖu kple ami ɖuɖu dzi kpɔtɔ, eye nàtia amititsetse ƒe ami si sɔ.
Nunyiame ƒe dadasɔ: Ƒo protein agbɔsɔsɔme si sɔ (azi kple lã hã le eme), eye nàɖu amagbe yeyewo jin 8-1 kple atikutsetse 1-2 gbesiagbe. Ʋusɔgbɔdɔléla siwo ŋu suklidɔ le ate ŋu atia atikutsetse siwo me sukli mesɔ gbɔ ɖo o alo esiwo me sukli le titina (kiwi atikutsetse, pomelo), eye woaɖu abe 200g ene gbesiagbe abe nuɖuɖu bubu ene.
Dzi calcium ɖuɖu ɖe edzi: Notsi si me ami mele o alo esi me ami mesɔ gbɔ ɖo o mililita 250-500 ɖuɖu gbesiagbe.
3. De kame le mɔ si sɔ nu eye 'de kame na wò ʋukawo'.
Tee kpɔ zi 3-5 le kwasiɖa me hena miniti 30-45 ɣesiaɣi. Ate ŋu akpɔ gome le kamedede si me ya le (abe yaƒoƒo, gasɔdodo, duƒuƒu, kple bubuawo ene); Kamedede siwo wowɔna be woate ŋu atrɔ ɖe nɔnɔmewo ŋu (zi 2-3 le kwasiɖa me, ɣesiaɣi si kekea ɖoa nɔnɔme si me woblaa nu le, lée ɖe asi sɛkɛnd 10-30, eye nàgbugbɔ keke ɖe enu na akpa ɖesiaɖe zi 2-4); Tutu, he, he, kɔ kple ŋusẽdodo bubuwo (zi 2-3 le kwasiɖa me).
Ʋu ƒe sisi le ŋdi kanya le dzi yim vie, si mesɔ na kamedede o eye dzitodzito kple ahɔhɔ̃mekawo ƒe dɔlélewo dzɔna bɔbɔe. Eyata anyo wu be nàtia kamedede le ŋdɔ me alo fiẽ me. Ne womate ŋu akpɔ dɔnɔa ƒe ʋu ƒe sisi nyuie o alo wòwu 180/110mmHg le ɖoɖoezizi me la, ke womedea kamedede nu hena ɣeyiɣi aɖe o.
4. Alɔ̃dɔdɔ nyuie kpena ɖe ame ŋu wòɖea ʋu ƒe sisi dzi kpɔtɔna
Gaƒoƒo 24 ƒe ʋu ƒe sisi ƒe ŋkuléle ɖe amesiwo ƒe alɔ̃madɔmadɔ nyuie ŋu le azɔlizɔzɔ me akpɔe be Circadian rhythm aɖeke mele ame akpa gãtɔ si le woƒe ʋu ƒe sisi ƒe tɔtrɔ me o, eye woƒe ʋu ƒe sisi le zã me meɖiɖi wu esi le ŋkeke me o. Ʋusɔgbɔdɔ le zã me xea mɔ na ŋutilã bliboa be megagbɔna ɖe eme nyuie o, si ate ŋu agblẽ nu le ŋutinu siwo woɖo taɖodzinu na ŋu bɔbɔe. Le alɔ̃madɔmadɔ megbe la, ʋusɔgbɔdɔlélawo kpɔa dzesi siwo fia be ʋu ƒe sisi dzina ɖe edzi eye dzi ƒe tsotso kabakaba le ŋufɔke. Eyata ele be amesiwo medɔa alɔ̃ nyuie o nadi atikewɔlawo ƒe kpekpeɖeŋu be woawɔ ɖoɖo ɖe alɔ̃dɔdɔ ƒe atike alo alɔ̃dɔdɔ ƒe atikewo ŋu ahano wo abe alesi wogblɔe ene be woana alɔ̃dɔdɔ ƒe nyonyome nanyo ɖe edzi.
Ʋu ƒe sisi dzi kpɔkpɔ kple edzikpɔkpɔ nyuie ate ŋu akpe ɖe míaƒe ʋusɔgbɔdɔlélawo ŋu be woazã dzomeŋɔli si me dzo le la le dziɖeɖi me eye agbagbadzedze aɖeke manɔmee.
